ΟΡΦΕΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗ  

στις

Η αρχαιοελληνική µυθολογία είναι γεµάτη από µύθους και πρόσωπα της Θράκης. Ένας από αυτούς, και ίσως ο κυριότερος, είναι και ο µύθος του Ορφέα, ένας μύθος που εμπεριέχει όλες τις σκηνές του βίου και των δραστηριοτήτων αυτού του µμεγάλου  μύστη της αρχαιότητας.
Ο Ορφέας είναι περισσότερο γνωστός για την κατάβαση του στον Άδη, όπου αναζήτησε την σύζυγο του Ευρυδίκη, αλλά και για την οµάδα των µυστών που δηµιουργήθηκε γύρω από αυτόν και τις διδασκαλίες του που αργότερα ονοµαστήκανε χαρακτηριστικά Ορφικοί.
Προτού προχωρήσουμε παρακάτω για να δούμε την ζωή του Ορφέα, και το πως συνδέθηκε τόσο έντονα µε τον Θρακικό πολιτισµό, θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον να σηµειώσουµε ότι ο Ορφέας παρουσιάζει και µία σειρά σημαντικών ιδιοτήτων, πέρα από αυτές µε τις οποίες ο περισσότερος κόσμος τον συνδέει σήμερα. Εκτός από ένας μεγάλος µμουσικός, υπήρξε ποιητής, ιατρός, ιερέας αλλά και µάγος, όχι βέβαια µε την έννοια που αντιλαμβανόμαστε εμείς σήμερα, αλλά  με την έννοια του σαµάνου και του προφήτη. Δηλαδή θα µπορούσαµε να πούµε πως ήταν ένας πραγµατικός «µύστης», και ίσως ο µεγαλύτερος για το έθνος του και την εποχή.
Εδώ όμως πρέπει να αναφέρουμε και  μία σημαντική ασάφεια που υπάρχει µμέσα στους ιστορικούς και αρχαιολογικούς κύκλους σχετικά µε την προσωπικότητα του Ορφέα. Διίστανται ακόμη και οι απόψεις για το εάν ο Ορφέας ήταν υπαρκτό πρόσωπο ή µία απλή µορφή που εμπνεύστηκε κάποιος µμυθογράφος της αρχαιότητας. Όμως παρά το γεγονός ότι οι ενδείξεις για την ιστορικότητα του Ορφέα είναι κάτι περισσότερο από τρανταχτές, στον καθ’ ένα µας θα µπορούσε να δημιουργηθεί ένα εύλογο ερώτημα. Είναι αυτοί οι µμύθοι δημιουργήματα της ιδιαίτερης φαντασίας των αρχαίων ή µήπως πρόκειται για ιστορικές πραγματικότητες που κατάφεραν να διασωθούν µέσω αυτού που λέµε σήµερα µυθολογία αλλά δεν µπορούν να επαληθευθούν λόγο της έλλειψης χειροπιαστών στοιχείων ;
Στο σύνολο των επιμέρους µύθων που απαρτίζουνε το σχετικό µε την Θράκη µέρος της µυθολογίας, ξεχωρίζει ο µύθος του Ορφέα, ο οποίος ίσως να είναι από τους λίγους µύθους για τους οποίους µπορούµε να πούµε πως έχουνε µία ιστορική βάση. Ο αρχαιότερος µυθικός ήρωας των Θρακών υπήρξε ο Ορφέας, ο οποίος κατά πάσα πιθανότητα άνηκε στην φυλή των Κικόνων, που ζούσανε στις περιοχές παρά του ποταμού Έβρου. Στην µυθολογία ως κυριότερα σημεία δράσης του αναφέρονται οι πεδιάδες που βρίσκονται γύρω από τον ποταμό Έβρο και οι περιοχές της Πιερίας που βρίσκονται κάτω από τους πρόποδες του Ολύμπου, ενώ ένα σημαντικό µέρος της ζωής του συνδέεται µ ε το ιερό όρος του Παρνασσού αλλά και µε τον Ελικώνα.
Πριν προχωρήσουμε να δούμε την ζωή και τις περιπέτειες του Ορφέα, που τόσο πολύ συνδέθηκαν µ ε τον πανάρχαιο Θρακικό πολιτισµό, πρέπει να αναφέρουμε ότι ακόμη και γύρω από την καταγωγή του, υπάρχουνε διάφορες εκδοχές, που και αυτές δίνουν έναν ακόμη ποιο αινιγματικό χαρακτήρα στο πρόσωπο του µμεγάλου αυτού µμύστη Θράκης. Σύμφωνα µε τις επικρατέστερες εκδοχές ήτανε ο υιός του βασιλιά της Θράκης Οίαγρου και της Μούσας Καλλιόπης, ενώ κατά µία άλλη εκδοχή ήτανε υιός του Απόλλωνα. Αργότερα πήρε ως γυναίκα του την νύμφη Ευρυδίκη, που ουσιαστικά «σημάδεψε» και την µμετέπειτα µοιραία συνέχεια της ζωής του.
Σύμφωνα µε τον µύθο ο Ορφέας ήτανε παρόν στην Αργοναυτική Εκστρατεία, και βοήθησε τους Αργοναύτες να κλέψουν το χρυσόμαλλο δέρας αποκοιμίζοντας µε την µαγική δύναµη της λύρας του τον δράκοντα που το φύλαγε. Ο Ορφέας ήταν επίσης αυτός που έσωσε τους Αργοναύτες από την φοβερή τρικυμία που τους έπιασε στα µμέσα του Θρακικού πελάγους. Προσευχόμενος λοιπόν στους Κάβειρους, τους µμεγάλους θεούς της Σαμοθράκης, κατάπαυσε την τρικυµία και έτσι η Αργώ συνέχισε δίχως δυσκολίες το ταξίδι προς τα στενά του Ελλήσποντου.
Οι υπεράνθρωποι όμως άθλοι του Ορφέα δεν σταματούν εδώ. Μία από τις γνωστότερες του « περιπέτειες » είναι και η κατάβαση στον Άδη όπου πήγε για να αναζητήσει την ψυχή της Ευρυδίκης. Κατά την κατάβαση του στον Άδη µμάγεψε µε την θεϊκή αρμονία του την Περσεφόνη και την έπεισε να επαναφέρει την σύζυγο του την Ευρυδίκη στην γη, υπό τον όρο όμως ότι κατά την επιστροφή τους, δεν θα στρέψει το βλέµµα του πίσω για την δει. Εκείνος όμως, παραβιάζοντας την αρχική του συμφωνία µε την βασίλισσα του κάτω κόσμου γύρισε να κοιτάξει την σύζυγο του που τον ακολουθούσε και έτσι η Ευρυδίκη επέστρεψε για πάντα στο σκοτεινό βασίλειο του Άδη.
Τι ήταν όμως εκείνο που έκανε τον Ορφέα τόσο θεϊκό και του έδινε έναν τόσο ιερό χαρακτήρα µμέσα στον κόσμο της Ελληνικής αρχαιότητας ; Η απάντηση σε αυτόν τον προβληματισμό είναι κάτι παραπάνω από ξεκάθαρη.
Ο Ορφέας ήτανε γνωστός σε όλη την αρχαιότητα ως πρώτος ποιητής, και ουσιαστικά ήτανε ο πρώτος θεόπνευστος αοιδός. Από τον Πίνδαρο και τον Αισχύλο µέχρι τον Βιργίλιο και τον Οράτιο, σχεδόν όλοι ο αρχαίοι τον εξύμνησαν για την θαυμάσια δύναµη της λύρας του, που µε την µμαγευτική της µμελωδία µμετέδιδε την θεϊκή της γοητεία στους ανθρώπους και σε ολόκληρη την φύση. Τα άγρια θηρία έβγαιναν από τις φωλιές και τις κρυψώνες τους, και ξάπλωναν από γύρω του. Τα δένδρα και οι βράχοι κινούνταν, και η ροή των ποταμών και των ρυακιών ελαττωνόταν. Αλλά ακόμη και όταν κατεβαίνει στον κάτω κόσμο καταφέρνει µε την µαγική µελωδία να ξεπαγώσει ακόμη και την άκαμπτη καρδιά του Άδη, και έτσι να σπάσει ακόμη και τις ίδιες τις δυνάμεις που χωρίζουνε την ζωή και τον θάνατο, και να πάρει πίσω την αγαπηµένη του Ευρυδίκη. Και όταν συνοδεύει τους Αργοναύτες µε την μουσική του σταματά τις συμπληγάδες πέτρες, και έτσι η Αργώ περνάει δίχως να υποστεί την παραμικρή καταστροφή.
Ο Ευριπίδης αποκαλεί την μαγευτική αυτή επωδή που κατάφερνε να δημιουργεί ο Ορφέας µε την λύρα του «αγαθή», δηλαδή κατά κάποιο τρόπο την συνέδεε µε τις ίδιες τις θεϊκές δυνάμεις.
Αλλά ακόµη και στους αρκετά µεταγενέστερους του Όµηρο και Ησίοδο βρίσκουμε µία ιδιαίτερη ευσέβεια προς το πρόσωπο του Ορφέα, ενώ ο Απολλώνιος συνδέει την γνώση του περί μουσικής και περί  μυστηρίων µε τον ίδιο τον άνακτα τον Δελφών, τον Απόλλωνα, που κατά µία εκδοχή ήτανε και ο πατέρας του Ορφέα.
Όπως γνωρίζουμε  όμως µμέσα από τα έπη της αρχαιότητας, αλλά και από την ίδια την αρχαία ιστορία, οι περισσότεροι ήρωες, παρά τα µμεγάλα τους πνευματικά και υλικά επιτεύγματα, πάντα φεύγανε από την ζωή µε έναν όχι τόσο ευχάριστο τρόπο. Έτσι από αυτήν την κατά κάποιο τρόπο «παράδοση» δεν θα µπορούσε να έχει εξαιρεθεί και η ζωή του Ορφέα.
Ακόµη και για το τέλος της ζωής του Ορφέα υπάρχουνε οι εκδοχές είναι διαφορετικές. Σύμφωνα µε την µία εκδοχή, που είναι και η ποιο διαδεδομένη, οι γυναίκες των Θρακών σχεδίασαν τον θάνατο του, γιατί ο Ορφέας παρέσερνε όπως έλεγαν, τους άνδρες τους στην περιηγήσεις και τις εξερευνήσεις του. Βέβαια φοβούνταν να κάνουνε κάτι τέτοιο φοβούμενες την αντίδραση των ανδρών τους. Όμως µία  μέρα που βρισκότανε κάτω από µία έντονη µέθη τόλμησαν να φέρουνε εις πέρας το µμακάβριο αυτό σχέδιο τους, και διαμέλισαν τον Ορφέα. Λέγεται µάλιστα µμέσα στην µυθολογία ότι το κεφάλι του το έριξαν στον ποταμό Έβρο, και ότι από εκεί έπλευσε µέσω του Αιγαίου µέχρι τις ακτές τις Λέσβου, όπου οι ντόπιοι το περισυνέλεξαν και το έθαψαν µε ιδιαίτερες τιμές, και γιαυτό λένε πως το νησί για πολλά χρόνια έβγαζε θαυμάσιους µουσικούς και αοιδούς.
Η άλλη εκδοχή θέλει τον Ορφέα να πεθαίνει από την ίδια την θεία δίκη, και ποιο συγκεκριµένα να σκοτώνεται από τον κεραυνό που του έριξε ο ίδιος ο Ζευς, που τον τιμώρησε κατά αυτό τον τρόπο για το γεγονός ότι δίδαξε στους ανθρώπους κρυφά τα µμυστήρια και τις ιερές τελετές, πράγματα για τα οποία δεν είχανε ακούσει προηγουμένως. Ο Εδουάρδος Σουρέ, ένας από τους µμεγαλύτερους ιστορικούς της µμουσικής της Δύσης του 18 ου αιώνα, µμέσα στις σελίδες του βιβλίου του «Οι µεγάλοι μύστες» µας αποκαλύπτει µία άλλη όψη του Ορφέα και της ιερής τέχνης του :
Ορφέας, πατέρας των µυστών, µμελωδικός σωτήρας των ανθρώπων Ορφέας βασιλιάς, αθάνατος και τρις εστεµµένος στον Άδη, στην γη και στους ουρανούς. Βαδίζων µε έναν αστέρα στο µμέτωπο µμεταξύ των ανθρώπων και των θεών. 
Η επτάχορδος λύρα συμβολίζει το σύμπαν. Έκαστη από τις χορδές της απηχεί µία διάθεση της ανθρώπινης ψυχής, περιέχει τον νόμο µίας επιστήμης και µίας τέχνης, η δε θεουργική και Διονυσιακή ώθηση την οποία ο Ορφέας µμετέδωσε στην Ελλάδα, µμεταδόθηκε δια της λύρας σε όλη την Ευρώπη. Χαιρετίζουμε αυτόν τον µέγα της Ελλάδος μυσταγωγό.
Όπως γνωρίζουμε, ο Ορφέας κατά τη διάρκεια της ζωής του ταξίδεψε σε αρκετά µέρη του τότε γνωστού κόσμου όπου διέδωσε τις διδασκαλίες και δίδαξε έναν νέο τρόπο φιλοσοφίας και πνευματικών γνώσεων, πρωτόγνωρο εκείνη την εποχή για τις Ελληνικές πόλεις.
Πολύ νωρίς η διδασκαλία του Ορφέα πέρασε από την Πιερία και στις άλλες περιοχές της Ελλάδας, μεταξύ των οποίων ήτανε ο Ελικώνας, ο Παρνασσός, αλλά και η Σικελία, η Τρίπολη, καθώς και οι υπόλοιπες Ελληνικές αποικίες της βόρειας Αφρικής. Αλλά πέρα από την θεσμοθέτηση των Ορφικών διδασκαλιών ως ιερών, φαίνεται πως σε αρκετά µέρη της Ελλάδας αναπτύχθηκε µέχρι ένα βαθμό και µία σημαντική λατρεία προς το πρόσωπο του ίδιου του Ορφέα, καθώς εντοπίζονται αρκετά σημεία µέσω της αρχαιοελληνικής γραµµατείας, και συγκεκριµένα στο έργο «Ελλάδος Περιήγησης» του Παυσανία που µας πείθουνε για την σημαντική θέση που είχε πλέον πάρει η μεγάλη αυτή πνευματική παράδοση της Θράκης.
Στους Λακεδαιμόνιους, λίγο ποιο πέρα από τον ναό της Ολυµπίας Αφροδίτης, υπήρχε ένας ναός αφιερωμένος στην Σωτήρα Κόρη, και λέγανε πως το έκτισε ο ίδιος ο Ορφέας. Αλλά και στην Αίγινα, οι ντόπιοι που λάτρευαν περισσότερο από όλους τους θεούς την Εκάτη, περηφανευόταν πως την λατρεία της και τις τελετουργίες της, τα δίδαξε στους προγόνους τους ο ίδιος ο Ορφέας.
Ωστόσο, το ποιο σημαντικό δείγμα αυτής της άποψης µας για τον βαθμό στον οποίο οι αρχαίοι τιμούσαν τον Ορφέα, είναι η ύπαρξη του αγάλματος του δίπλα από το άγαλμά του Αγώνος, στην αρχαία Ολυμπία.    

Σκάναρε και προχώρησε την έρευνα:Έρευνα, Ζήσης Φυλλαρίδης

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *