ΦΕΓΓΑΡΙΑ ΤΟΥ ΗΛΙΑΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

στις

Η Δομή του Ηλιακού μας συστήματος είναι λίγο πολύ γνωστή σε όλους μας. Αποτελείται από ένα αστέρι, τον Ήλιο, ο οποίος βρίσκεται στην κύρια ακολουθία και αποτελεί το 99,85 περίπου της συνολικής μάζας του ηλιακού συστήματος. Επίσης συναντάμε τους 8 κύριους πλανήτες, 4 βραχώδεις και 4 αέριους γίγαντες, και πολλούς νάνους όπως ο Πλούτωνας και η Δήμητρα. Άπειροι αστεροειδείς είναι εγκλωβισμένοι σε δύο ζώνες και άλλοι σε ξεχωριστές τροχιές στο άπειρο. Τέλος, συντάμε τους φυσικούς δορυφόρους ή αλλιώς, φεγγάρια. Βραχώδεις κυρίως μάζες που μοιάζουν με μικρούς πλανήτες, που εγκλωβισμένοι στο βαρυτικό πεδίο των κύριων πλανητών.

Φυσικός δορυφόρος ή φεγγάρι ονομάζεται κάθε φυσικό ουράνιο σώμα που περιφέρεται γύρω από έναν πλανήτη ή πλανήτη νάνο ή άλλο μικρότερο ουράνιο σώμα και υπακούει στους ίδιους νόμους της ουράνιας μηχανικής που ρυθμίζουν την κίνηση των πλανητών. Τους νόμους αυτούς προσδιόρισε ο Γερμανός αστρονόμος Γιοχάνες Κέπλερ. Οι φυσικοί δορυφόροι ονομάζονται επίσης δευτερεύοντες πλανήτες.

Το ηλιακό μας σύστημα έχει 182 φυσικούς δορυφόρους, αν εξαιρέσουμε αυτούς που περιφέρονται γύρω από μικρά σώματα του Ηλιακού μας συστήματος. Δεκαεννιά δορυφόροι είναι αρκετά μεγάλοι ώστε να έχουν υδροστατική ισορροπία και έτσι θα θεωρούνταν πλανήτες ή πλανήτες νάνοι εάν ήταν σε τροχιά γύρω από τον ήλιο.
Η πρώτη ανακάλυψη δορυφόρου, αν εξαιρέσουμε την Σελήνη, έγινε από τον Γαλιλαίο το 1610, ο οποίος ανακάλυψε τους τέσσερις μεγάλους δορυφόρους του Δία. Στους επόμενους τρεις αιώνες ανακαλύφθηκαν λίγοι δορυφόροι. Από το 1970 και μετά που άρχισαν οι διαστημικές αποστολές σε άλλους πλανήτες, και κυρίως του Βόγιατζερ 1 και του Βόγιατζερ 2 οι ανακαλύψεις δορυφόρων αυξήθηκαν και από το 2000 και μετά ανακαλύφθηκαν πολύ περισσότεροι με την χρήση μεγάλων επίγειων τηλεσκοπίων.
Οι περισσότεροι δορυφόροι κινούνται γύρω από τους πλανήτες κατά την «ορθή φορά», δηλαδή κατά τη φορά που περιφέρονται και οι πλανήτες γύρω από τον Ήλιο. Στον κανόνα όμως αυτόν υπάρχουν και αρκετές εξαιρέσεις. Από τους δορυφόρους με γνωστά στοιχεία, τέσσερις του Δία, ένας του Κρόνου, τέσσερις του Ουρανού και ένας του Ποσειδώνος, δηλαδή συνολικά οι 10 από τους 35 γνωστούς δορυφόρους, κινούνται κατά την αναδρομή φορά γύρω από τον αντίστοιχο πλανήτη.
Η διάρκεια της περιστροφής, στους λεγόμενους «κανονικούς» δορυφόρους, είναι ίση με τον χρόνο περιφοράς του δορυφόρου γύρω από τον πλανήτη. Δηλαδή, όπως ακριβώς και η Σελήνη, παρουσιάζουν προς τον πλανήτη πάντοτε την ίδια όψη. Μοναδική γνωστή εξαίρεση «κανονικού» δορυφόρου που ωστόσο η διάρκεια περιστροφής διαφέρει είναι ο Υπερίωνας του Κρόνου. Υπάρχουν λόγοι να πιστεύουμε ότι μερικοί από τους δορυφόρους των μεγάλων πλανητών (εκείνοι που βρίσκονται συνήθως μακριά από τον πλανήτη) είναι ουράνια σώματα που συνελήφθησαν οπό τον πλανήτη και υποχρεώθηκαν να στρέφονται γύρω του. Για ορισμένους από τους μη-κανονικούς και μακρινούς δορυφόρους έχει παρατηρηθεί ότι ο χρόνος περιστροφής και ο χρόνος περιφοράς διαφέρουν κατά πολύ.
Επίσης για την ύπαρξη δορυφόρων στον απέραντο χώρο του Διαστήματος δεν μπορεί να γίνει καμία υπόθεση. Τα όρια των γνώσεων μας περιορίζονται σε ορισμένα σώματα, κυρίως σκιερά, που επηρεάζουν την θέση και την λαμπρότητα κάποιων αστέρων. Σε αυτά δόθηκε η ονομασία σύντροφοι γιατί η φύση τους είναι διάφορη από την φύση των πλανητών και των δορυφόρων.
Οι φυσικοί δορυφόροι όπως αναφέραμε είναι πολλοί στο ηλιακό μας σύστημα και ποικίλουν σε μεγέθη, σύσταση και ιδιαιτερότητες. Το γνωστότερο φεγγάρι όλων είναι φυσικά το δικό μας, που περιστρέφεται γύρω από τη Γη. Η Σελήνη. Ο Ερμής και η Αφροδίτη δεν έχουν δορυφόρους. Ο Άρης έχει δύο φεγγάρια, ο Δίας 67 που γνωρίζουμε έως τώρα, ο Κρόνος 62, ο Ουρανός 27 και ο Ποσειδώνας 14. Ας δούμε πιο διεξοδικά τα γνωστότερα απ’ αυτά.

Σελήνη
Ας επικεντρωθούμε πρώτα στη Σελήνη. Είναι το μεγαλύτερο ουράνιο σώμα που βλέπουμε στο νυχτερινό ουρανό. Είναι ο μοναδικός φυσικός δορυφόρος της Γης και ο πέμπτος μεγαλύτερος φυσικός δορυφόρος του ηλιακού συστήματος. Πήρε το όνομά του από την Σελήνη, αρχαιοελληνική θεά του δορυφόρου αυτού. Λέγεται επίσης και «Φεγγάρι» στη δημοτική γλώσσα, λιγότερο επίσημα ή ποιητικά. Είναι το φωτεινότερο σώμα στην ουράνια σφαίρα μετά τον Ήλιο, επειδή είναι και το κοντινότερο στη Γη ουράνιο σώμα. Εξαιτίας αυτής της εγγύτητας, η Σελήνη ασκεί ισχυρή βαρυτική επίδραση στη Γη (παλιρροϊκή αλληλεπίδραση), προκαλώντας φαινόμενα όπως οι παλίρροιες, αλλά και επηρεάζοντας τον άξονα περιστροφής της.

Βρίσκεται σε απόσταση 384.403 χιλιομέτρων απ’ τη Γη (παρατηρείται ότι αυτή η απόσταση αυξάνεται κατά περίπου 0,32 εκατοστά το μήνα και αυτό συμβαίνει λόγω των παλιρροϊκών δυνάμεων). Η διάμετρος της σελήνης είναι 3.476 χιλιόμετρα (περίπου το 1/4 της γήινης). Η βαρύτητα στην επιφάνεια της Σελήνης είναι σε ένταση το 1/6 περίπου αυτής της Γης. Περιστρέφεται στον ελαφρώς κεκλιμένο άξονά της σε 27 ημέρες 7 ώρες και 43 λεπτά, ακριβώς στον ίδιο χρόνο που διαρκεί η τροχιακή περιφορά της γύρω από τη Γη. Αυτός ο συντονισμός είναι και ο λόγος που από τη Γη είναι ορατή μόνο η μια πλευρά της Σελήνης, η οποία χαρακτηρίζεται από σκοτεινές ηφαιστειακές θάλασσες οι οποίες βρίσκονται ανάμεσα στα λαμπρά υψίπεδα και τους κρατήρες. Αν και φαίνεται λαμπρή, στην πραγματικότητα, η επιφάνεια της Σελήνης είναι αρκετά σκοτεινή, με ανακλαστικότητα παρόμοια με αυτή της ασφάλτου.

Ας πάμε μια βόλτα τώρα στον γείτονα μας. Τον γνωστό και ως κόκκινο πλανήτη, τον Άρη. Ο Άρης είναι μικρότερος σε μέγεθος απ’ τη Γη και ανήκει και αυτός στην ομάδα των βραχώδων πλανητών. Έχει λεπτή ατμόσφαιρα και η επιφάνειά του που περιέχει τριοξείδιο του Σιδίρου (εξού και το κόκκινο χρώμα), είναι γεμάτη από κρατήρες, ηφαίστεια και βουνά. Το όρος Όλυμπος είναι το ψηλότερο στο ηλιακό μας σύστημα και η κοιλάδα Μαρινέρις η μεγαλύτερη κοιλάδα! Ο Άρης έχει δύο φυσικούς δορυφόρους, τον Φόβο και τον Δείμο. Ας τους δούμε:

Ο Φόβος είναι ο μεγαλύτερος από τους δύο δορυφόρους του πλανήτη Άρη. Έλαβε το όνομά του από την ελληνική μυθολογία και συγκεκριμένα από τη δέκατη πέμπτη ραψωδία της Ιλιάδας, περιφέρεται εγγύτερα στον πλανήτη του από κάθε άλλο φυσικό δορυφόρο στο Ηλιακό σύστημα.

Ανακαλύφθηκε από τον Αμερικανό αστρονόμο Έιζαφ Χωλ στις 17 Αυγούστου 1877, από παρατήρηση που έγινε από το Αστεροσκοπείο του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ. Κυρίαρχο χαρακτηριστικό του είναι ο μεγάλος κρατήρας Στίκνεϋ, που προήλθε από σύγκρουση του δορυφόρου με θραύσμα από άλλη σύγκρουση στην επιφάνεια του Άρη. Ο κρατήρας αυτός φέρει το όνομα της γυναίκας του Χωλ. Άλλο γνωστό χαρακτηριστικό του είναι οι γραμμώσεις κατά μήκος της επιφάνειάς του, που προκλήθηκαν καθώς θραύσματα από μετεωρικές συγκρούσεις στην επιφάνεια του Άρη πέρασαν “ξυστά” από την επιφάνεια του Φόβου. Ο Φόβος περιφέρεται σε μικρή απόσταση γύρω από τον Άρη (σε σχέση με δορυφόρους άλλων πλανητών) και γι’ αυτό σε μερικά εκατομμύρια χρόνια είτε θα πέσει στην επιφάνειά του, είτε, το πιθανότερο, μόλις ξεπεράσει το όριο Ρος (Roche) θα διασπαστεί από τη βαρύτητα του πλανήτη κι έτσι ο Άρης θα αποκτήσει έναν προσωρινό δακτύλιο.

Ο Δείμος, που σημαίνει Τρόμος, είναι ο μικρότερος από τους δύο δορυφόρους του πλανήτη Άρη. Ο Δείμος έλαβε το όνομά του από την Ελληνική μυθολογία και συγκεκριμένα από τη δέκατη πέμπτη ραψωδία της Ιλιάδος. Η ανακάλυψη του έγινε επίσης από τον Αμερικανό αστρονόμο Έιζαφ Χωλ.
Η μεγάλη ομοιότητα του Δείμου και των πολλών πλανητοειδών που είναι παρόντες στην κυρίως ζώνη των αστεροειδών μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο Δείμος είναι ένα ουράνιο σώμα τέτοιου τύπου που εγκλωβίστηκε από την βαρύτητα του Άρη εξαιτίας μιας διαταραχής, στην περιοχή, που προκλήθηκε από ένα πέρασμα του Δία. Αυτό δεν εξηγεί το γεγονός ότι η τροχιά του δορυφόρου είναι πολύ φυσιολογική και επιπλέον το επίπεδο της σχεδόν συμπίπτει με εκείνο του ισημερινού του πλανήτη. Η διαμάχη είναι ακόμη ανοιχτή.

Ας ρίξουμε μια ματιά τώρα στους αέριους γίγαντες, ξεκινώντας απ’ τον Δία. O Δίας είναι ο μεγαλύτερος πλανήτης του Ηλιακού Συστήματος σε διαστάσεις και μάζα και ήταν γνωστός από τους αστρονόμους της αρχαιότητας αφού συνδέθηκε με τη μυθολογία και τις θρησκευτικές πεποιθήσεις πολλών πολιτισμών. Οι Ρωμαίοι ονόμασαν τον πλανήτη από το ρωμαϊκό θεό Δία.

Αποτελείται κυρίως από υδρογόνο, με το ένα τέταρτο της μάζας να είναι ήλιο. Μπορεί επίσης να έχει βραχώδη πυρήνα που αποτελείται από βαρύτερα στοιχεία. Λόγω της ταχείας περιστροφής του, το σχήμα του Δία είναι αυτό ενός πεπλατυσμένου σφαιροειδούς. Περιβάλλεται όπως αναφέραμε από τουλάχιστον 67 φεγγάρια, συμπεριλαμβανομένων των τεσσάρων μεγάλων φεγγαριών του Γαλιλαίου, όπως ονομάζονται τα φεγγάρια που ανακαλύφθηκαν για πρώτη φορά από τον Γαλιλαίο το 1610.

Ήταν 7 Ιανουαρίου το 1610 όταν ο Γαλιλαίος, με τη βοήθεια της πρώτης διόπτρας που είχε κατασκευάσει, είδε τον Γανυμήδη, την Ιώ, την Καλλιστώ και την Ευρώπη. Στις 13 Ιανουαρίου είδε και τα τέσσερα αντικείμενα ταυτόχρονα για πρώτη φορά, αλλά είχε δει κάθε ένα από τα φεγγάρια πριν αυτήν την ημερομηνία τουλάχιστον μία φορά. Μέχρι τις 15 Ιανουαρίου, ο Γαλιλαίος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα αστέρια ήταν πραγματικά σώματα σε τροχιά γύρω από το Δία. Υποστήριξε το δικαίωμα να ονομάσει τα φεγγάρια: τα θεωρούσε “Κοσμικά αστέρια” αλλά κατέληξε στο “Αστέρες των Μεδίκων”.

Γανυμήδης
Ο Γανυμήδης είναι ο πιο ογκώδης, φωτεινός και μεγαλύτερος φυσικός δορυφόρος του πλανήτη Δία αλλά και του Ηλιακού συστήματος, με διάμετρο 5.268 χιλιόμετρα. Είναι μεγαλύτερος ακόμη και από τον πλανήτη Ερμή και τον πλανήτη νάνο Πλούτωνα. Κάθε περιστροφή του γύρω από το Δία διαρκεί 7 μέρες. Πήρε το όνομα του από τον Γερμανό αστρονόμο Μάγερ Σίμωνα, ο οποίος παρομοιάζοντάς τον με οινοχόο που περιφέρεται γύρω από τον πλανήτη Δία τον ονόμασε Γανυμήδη, ο οποίος στην Ελληνική μυθολογία ήταν ο οινοχόος των θεών του Ολύμπου.
Έχει διάμετρο 5.268 χλμ. και απέχει από τον πλανήτη Δία 1.070.400 χλμ.
Είναι αρκετά λαμπρός, πέμπτου μεγέθους, και επομένως είναι θεωρητικά ορατός με γυμνό μάτι. Η λαμπρότητα όμως του Δία καλύπτει την παρουσία του. Κρουστικοί δακτύλιοι από παλαιότερες συγκρούσεις σημαδεύουν τον παγωμένο φλοιό του, ενώ φωτεινές δέσμες πάγου ξεχύνονται ακτινωτά από τις πιο πρόσφατες συγκρούσεις. Σε άλλα σημεία πάλι διάφοροι κύκλοι και κορυφές κυμάτων διασχίζουν το έδαφος εδώ κι εκεί.

Καλλιστώ
Η Καλλιστώ είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος φυσικός δορυφόρος του πλανήτη Δία και ο τρίτος μεγαλύτερος στο Ηλιακό σύστημα. Σύμφωνα με την Ελληνική μυθολογία η Καλλιστώ ήταν νύμφη της Αρκαδίας την οποία ερωτεύτηκε ο Δίας. Η Ήρα για να την τιμωρήσει τη μεταμόρφωσε σε αρκούδα και παραλίγο να σκοτωνόταν από την Άρτεμη ή τον ίδιο της τον γιο, τον Αρκάδα, στο κυνήγι. Ο Δίας τότε την λυπήθηκε και την τοποθέτησε στον έναστρο ουρανό εκεί που τώρα είναι ο αστερισμός της Μεγάλης Άρκτου.
Η Καλλιστώ είναι πέμπτου μεγέθους και μπορεί να παρατηρηθεί με κιάλια, ως ο τέταρτος κατά σειρά λαμπρότητας μεταξύ των τεσσάρων δορυφόρων του Γαλιλαίου. Κινείται σε απόσταση από τον Δία 1.882.700 χιλιομέτρων και η πραγματική του διάμετρος ανέρχεται σε 4.821 χλμ. Κινείται γύρω από τον Δία σε γήινο χρόνο 16 ημερών, 16 ωρών, 32΄ και 8,6΄΄ της ώρας. Είναι ο λιγότερο ανακλαστικός από τους δορυφόρους του Δία αν και διαθέτει μεγάλες ποσότητες παγωμένου νερού.
Σύμφωνα με τις μέχρι σήμερα γνώσεις μας η Καλλιστώ φέρει λεπτότατη και αραιότατη ατμόσφαιρα από διοξείδιο του άνθρακα σε πολύ μεγάλο ποσοστό, ενώ η επιφάνειά της καλύπτεται από πάγο και κρατήρες. Αποτελείται από έναν βραχώδη πυρήνα που είναι περιτριγυρισμένος από έναν παγωμένο μανδύα νερού. Η επιφάνειά της καλύπτεται από σκοτεινά πετρώματα, αν και η Καλλιστώ είναι στην πραγματικότητα μισή βράχια και μισή πάγος. Όπου κι αν χτυπήσει κάποιος μετεωρίτης ξεπετάγεται νερό, για να παγώσει αμέσως μετά πάνω στην επιφάνεια.

Ιώ
Η Ιώ είναι ο τρίτος κατά σειρά μεγέθους δορυφόρος του πλανήτη Δία και παρουσιάζει την εντονότερη ηφαιστειακή δραστηριότητα στο ηλιακό σύστημα.
Πήρε το όνομά της από μια παρθένα την οποία ερωτεύτηκε ο Δίας. Όμως η Ήρα την ζήλεψε, την μεταμόρφωσε σε αγελάδα κι έβαλε φύλακά της τον πανόπτη Άργο που είχε μάτια σε όλο του το σώμα. Όταν αργότερα ο Ερμής σκότωσε τον πανόπτη Άργο η Ήρα έστειλε μια μύγα να ενοχλεί την Ιώ με αποτέλεσμα να τρέχει από τότε μανιασμένη από χώρα σε χώρα.
Η Ιώ είναι ελαφρώς μεγαλύτερη από τη Σελήνη (περίπου κατά πέντε τοις εκατό), με ακτίνα 1.821,3 χιλιομέτρων και με μάζα περίπου 21 τοις εκατό μεγαλύτερη της Σελήνης). Έχει ελαφρά ελλειψοειδές σχήμα με τον μεγαλύτερό της άξονα στραμμένο προς τον Δία.
Η Ιώ απέχει από τον Δία 421.700 χλμ. και κινείται γύρω του σε γήινο χρόνο μιας ημέρας (24ώρου), 18 ωρών, 27λ και 34δ.

Γεωλογικά η Ιώ είναι το πιο δραστήριο σώμα στο Ηλιακό μας σύστημα επειδή βρίσκεται αιχμαλωτισμένη σε μια βαρυτική παγίδα ανάμεσα στο Δία και τους γειτονικούς δορυφόρους Ευρώπη, Γανυμήδη και Καλλιστώ, που την έλκουν από διαφορετικές συνεχώς γωνίες. Μέσα σ’ αυτές τις παλιρροϊκές δυνάμεις η επιφάνεια του εδάφους της Ιούς ανεβοκατεβαίνει συνεχώς. Οι παλίρροιες θερμαίνουν το εσωτερικό της λιώνοντας τους βράχους, που μαζί με θειούχα αέρια ξεπετάγονται στην επιφάνεια με βίαιες ηφαιστειακές εκρήξεις.

Ορισμένα από τα 400 ενεργά ηφαίστειά της εκτοξεύουν τα πυρακτωμένα τους υλικά σε ύψος εκατοντάδων χιλιομέτρων, ενώ καπναγωγοί διοξειδίου του θείου απελευθερώνονται από το εσωτερικό και ανερχόμενοι παγώνουν και πέφτουν πάλι στο έδαφος σαν όμορφο χρωματιστό χιόνι που καλύπτει την Ιώ με ρυθμό 10 εκατοστών το χρόνο

Ευρώπη
Η Ευρώπη είναι ο τέταρτος μεγαλύτερος φυσικός δορυφόρος του πλανήτη Δία. Έχει σχεδόν σφαιρικό σώμα, διάμετρο 3.122 χιλιόμετρα, δηλαδή κατά 10% μικρότερη από τη διάμετρο της Σελήνης ή 4 φορές μικρότερη της γήινης. Ο όγκος όμως της Ευρώπης είναι μόλις το 1,5% του γήινου και η έκταση της επιφάνειας το 6% της γήινης. Η μέση απόστασή της από το κέντρο του Δία είναι 671.079 χιλιόμετρα. Ο δορυφόρος διαθέτει μια αραιότατη ατμόσφαιρα από οξυγόνο και μία από τις πλέον λείες επιφάνειες στο Ηλιακό σύστημα.

Εξαιτίας της πιθανής υπάρξεως υπόγειου ωκεανού κάτω από την παγωμένη της επιφάνεια, η Ευρώπη αναφέρεται ως πιθανό λίκνο εξωγήινης ζωής. Υπάρχουν φιλόδοξα σχέδια για εξερευνητικές αποστολές που θα προσεδαφιστούν, ενώ μέχρι σήμερα μόνο από κοντινά περάσματα διαστημοπλοίων υπάρχουν πληροφορίες.

Επόμενος σταθμός μας ο Κρόνος. Ο αέριος γίγαντας με τους εντυπωσιακούς του δακτυλίους που το όνομά του προέρχεται από τον Κρόνο της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας και σχετίζεται με την λέξη χρόνος. Σχεδόν ταυτίζεται με τον θεό Saturnus των Ρωμαίων, απ’ όπου προέρχονται και οι άλλες ευρωπαϊκές ονομασίες. Όπως αναφέραμε υπάρχνουν 62 φυσικοί δορυφόροι εγκλωβισμένοι στο βαρυτικό του πεδίο με τον Τιτάνα και τον Εγκέλαδο να είναι οι πιο γνωστοί.

Τιτάνας
Ο Τιτάνας είναι ο μεγαλύτερος από τους φυσικούς δορυφόρους του πλανήτη Κρόνου και o δεύτερος μεγαλύτερος δορυφόρος στο ηλιακό μας σύστημα, μετά τον δορυφόρο Γανυμήδη του πλανήτη Δία.Ανακαλύφθηκε από τον Κρίστιαν Χόυχενς στις 25 Μαρτίου του 1655 και πήρε το όνομα Τιτάνας από τους τιτάνες που ήταν αδέλφια του Κρόνου. Ο Τιτάνας έχει διάμετρο 5.152 χιλιόμετρα και απέχει από τον πλανήτη Κρόνο 1.221.870 χλμ.
Στην ατμόσφαιρα του Τιτάνα κυριαρχεί το άζωτο καθώς και υδρογονάνθρακες, που του δίνουν μια θολή πορτοκαλί απόχρωση. Οι υδρογονάνθρακες είναι η βάση για τα αμινοξέα που είναι απαραίτητα για να δημιουργηθεί ζωή. Περίπου 500 χιλιόμετρα πάνω απ’ την επιφάνειά του, η ατμόσφαιρα τελειώνει σε μια άλω φορτισμένων σωματιδίων.
Η ατμόσφαιρα του Τιτάνα πιστεύεται από τους επιστήμονες, ότι μοιάζει πολύ σε μορφή με αυτή της Γης στα πρώτα στάδια δημιουργίας της, πριν εμφανιστεί δηλ. ζωή στον πλανήτη. Ο Τιτάνας όμως είναι πολύ μακρύτερα απ’ τον Ήλιο, κι έτσι οι χαμηλές θερμοκρασίες στην επιφάνειά του δεν επιτρέπουν (απ’ όσο ξέρουμε) την εμφάνιση κάποιας μορφής ζωής.
Εγκέλαδος
Ο Εγκέλαδος είναι ο έκτος κατά σειρά ανακαλύψεως και διαστάσεων. Ανακαλύφθηκε στις 28 Αυγούστου 1789 από τον Ουίλιαμ Χέρσελ, κατά την πρώτη του χρήση του τηλεσκοπίου του 1,2 μέτρου. Πολύ λίγα ήταν γνωστά για το ουράνιο αυτό σώμα μέχρι την προσέγγισή του από τα διαστημόπλοια Βόγιατζερ το 1980 και το 1981. Αποδείχθηκε τότε ότι ο Εγκέλαδος είναι σχεδόν απόλυτα λευκό σώμα από πάγο και συνεπώς η διάμετρός του ήταν μικρότερη από τη μέχρι τότε παραδεκτή. Το Βόγιατζερ 1 ανακάλυψε ότι ο δορυφόρος αυτός κινείται μέσα στο πυκνότερο τμήμα του δυσδιάκριτου Δακτυλίου E του Κρόνου, ενώ το Βόγιατζερ 2 αποκάλυψε ότι, παρά τις μικρές του διαστάσεις, ο Εγκέλαδος διέθετε μεγάλη μορφολογική ποικιλία στην επιφάνειά του
Ο Εγκέλαδος είναι ένα από τα μόλις τρία σώματα στο εξωτερικό Ηλιακό σύστημα (μαζί με τον δορυφόρο Ιώ του Δία και τον δορυφόρο Τρίτωνα του Ποσειδώνα) στα οποία έχουν παρατηρηθεί ηφαιστειακού τύπου εκρήξεις. Η ανάλυση του εξερχόμενου υλικού υποδεικνύει ότι προέρχεται από δεξαμενή υπόγειου νερού σε υγρή κατάσταση, κάτι που σε συνδυασμό με ίχνη άλλων χημικών ενώσεων που ανιχνεύθηκαν στο λοφίο έχει τροφοδοτήσει συζητήσεις για την ύπαρξη απλών μορφών ζωής, ενώ έχει ενισχύσει και την άποψη ότι υλικό προερχόμενο από τον Εγκέλαδο δημιούργησε τον Δακτύλιο E
Άλλα γνωστά φεγγάρια του Κρόνου είναι ο Μίμας, η Διώνη και η Ρέα!

Επόμενος στη σειρά είναι ο Ουρανός. Ο Ουρανός είναι ο έβδομος σε απόσταση από τον Ήλιο, ο τρίτος μεγαλύτερος και ο τέταρτος σε μάζα πλανήτης του Ηλιακού συστήματος. Το όνομα προέρχεται από την αρχαία ελληνική θεότητα του ουρανού, ο οποίος ήταν πατέρας του Κρόνου και παππούς του Δία. Δεν είναι ορατός με γυμνό μάτι από τη Γη, όπως οι άλλοι πλανήτες. Ο Ουίλιαμ Χέρσελ ανακοίνωσε την ανακάλυψή του τις 13 Μαρτίου 1781, επεκτείνοντας για πρώτη φορά στην ιστορία τα όρια του ηλιακού συστήματος. Ο Ουρανός ήταν ο πρώτος πλανήτης που ανακαλύφθηκε με τηλεσκόπιο. Όπως αναφέραμε νωρίτερα διαθέτει 27 φεγγάρια.
Τιτάνια
Το μελύτερο φεγγάρι του Ουρανού είναι η Τιτάνια. Πήρε το όνομά του από την Τιτάνια, η οποία ήταν η βασίλισσα των ξωτικών στο έργο του Σαίξπηρ «Όνειρο Θερινής Νυκτός».Η Τιτάνια αποτελείται από περίπου ίσες ποσότητες πάγου και πετρώματος, και είναι πιθανό να διακρίνεται σε έναν βραχώδη πυρήνα και ένα παγωμένο μανδύα. Ενώ μπορεί να υπάρχει και ένα στρώμα νερού στο όριο πυρήνα – μανδύα. Η επιφάνεια της Τιτάνιας η οποία είναι σχετικά σκοτεινή και με ελαφρώς κόκκινο χρώμα, φαίνεται να έχει διαμορφωθεί και από συγκρούσεις αλλά και από ενδογενείς διεργασίες. Είναι καλυμμένη με πολλούς κρατήρες που φθάνουν έως και τα 326 χιλιόμετρα σε διάμετρο, παρ’ όλα αυτά όμως έχει λιγότερους κρατήρες από τον πιο μακρινό Όμπερον και αυτό πιθανότατα οφείλεται στο ότι ίσως η Τιτάνια υπέστη πρώιμες ενδογενείς διεργασίες οι οποίες εξάλειψαν αρκετούς κρατήρες στην επιφάνειά της και δημιούργησαν ένα σύστημα τεράστιων φαραγγιών και γκρεμών.
Το σύστημα του Ουρανού έχει μελετηθεί από κοντά μόνο μία φορά, από το διαστημικό σκάφος Βόγιατζερ 2 τον Ιανουάριο του 1986. Οι αρκετές εικόνες της Τιτάνιας που τράβηξε το Βόγιατζερ 2, βοήθησαν ώστε ώστε να χαρτογραφηθεί το 40% περίπου της επιφάνειας της.

Όμπερον
Ένας ακόμη δορυφόρος του Ουρανού είναι ο Όμπερον. Είναι ο εξώτατος από τους κυριότερους φυσικούς δορυφόρους του πλανήτη Ουρανού και ο δεύτερος σε διαστάσεις από όσους περιφέρονται γύρω από αυτό τον πλανήτη, καθώς επίσης και ο δέκατος, κατά σειρά μεγέθους, δορυφόρος του ηλιακού συστήματος. Το όνομα του το πήρε επίσης απ’ το όνειρο θερινής νυχτός του Ουλίλιαμ Σαιξπηρ, αφού ήταν ο Βασιλιάς των ξωτικών.
Ο Όμπερον αποτελείται από περίπου ίσες ποσότητες πάγου και πετρώματος, και είναι πιθανό να διακρίνεται σε έναν βραχώδη πυρήνα και ένα παγωμένο μανδύα. Ενώ μπορεί να υπάρχει και ένα στρώμα νερού στο όριο πυρήνα – μανδύα. Η επιφάνεια του Όμπερον είναι σκοτεινή και με ελαφρώς κόκκινο χρώμα. Φαίνεται να έχει διαμορφωθεί από συγκρούσεις και είναι καλυμμένη με πολλούς κρατήρες που φθάνουν έως και τα 210 χιλιόμετρα σε διάμετρο.
Η μέση διάμετρος του Όμπερον είναι 1522,8 χλμ. (8,4 περίπου φορές μικρότερη από της Γης). Το σχήμα του είναι πρακτικά σφαιρικό, οπότε η επιφάνειά του έχει εμβαδό 5,21 φορές μικρότερο του εμβαδού της σεληνιακής επιφάνειας και ο όγκος του ανέρχεται σε 1,85 δισεκατομμύρια κυβικά χιλιόμετρα.
Όπως συμβαίνει και με τη Σελήνη της Γης, ο Όμπερον εμφανίζει το φαινόμενο της σύγχρονης περιστροφής, δηλαδή το ένα του ημισφαίριο «βλέπει» συνεχώς προς τον Ουρανό, ενώ το άλλο είναι στραμμένο μονίμως μακριά του. Αυτό οφείλεται στις παλιρροϊκές δυνάμεις που ασκεί ο πλανήτης στο δορυφόρο του επί δισεκατομμύρια χρόνια. Οι ίδιες δυνάμεις έχουν καταστήσει την τροχιά σχεδόν εντελώς κυκλική. Επομένως, ένα ημερονύκτιο πάνω στον Όμπερον διαρκεί 13,46 γήινα ημερονύκτια.

Άλλα φεγγάρια του ουρανού είναι ο Άριελ, ο Ουμβριήλ και η Μιράντα!

Τελική μας στάση ο Ποσειδώνας. Ο πιο απομακρυσμένος πλανήτης του ηλιακού μας συστήματος με απόσταση περίπου 30 αστρονομικές μονάδες απ’ τον Ήλιο (περίπου 4.5 δις χιλιόμετρα). Ο Ποσειδώνας ήταν ο πρώτος πλανήτης που βρέθηκε σύμφωνα με μαθηματική πρόβλεψη και όχι από εμπειρικές παρατηρήσεις στις 23 Σεπτεμβρίου του 1846. Οι απροσδόκητες μεταβολές στην τροχιά του Ουρανού οδήγησε τον Αλέξ Μπουβάρντ να συμπεράνει ότι η τροχιά του υπόκειται σε βαρυτική διαταραχή από έναν άγνωστο πλανήτη. Ο Ποσειδώνας στη συνέχεια παρατηρήθηκε από τον Γιόχαν Γκότφριντ Γκάλε.

Ο μεγαλύτερος δορυφόρος του, ο είναι Τρίτωνας, που ανακαλύφθηκε λίγο αργότερα, αν και κανένα των υπόλοιπων 13 δορυφόρων του πλανήτη δεν ανιχνεύτηκε τηλεσκοπικά μέχρι τον 20ο αιώνα. Τον Ποσειδώνα έχει επισκεφθεί ένα μόνο διαστημόπλοιο, το Βόγιατζερ 2, το οποίο πέταξε από τον πλανήτη στις 25 Αυγούστου 1989.

Ο Τρίτωνας ανακαλύφθηκε στις 10 Οκτωβρίου του 1846 από τον Ουίλιαμ Λάσελ. Ο Τρίτωνας είναι ο μεγαλύτερος δορυφόρος του Ποσειδώνα και ο έβδομος, κατά σειρά μεγέθους, δορυφόρος του ηλιακού συστήματος. Επίσης είναι ο μοναδικός μεγάλος δορυφόρος του ηλιακού συστήματος ο οποίος έχει αντίθετη φορά από την φορά περιστροφής του πλανήτη του, του Ποσειδώνα. Λόγω της ανάδρομης τροχιάς του και του ότι η σύνθεση του είναι παρόμοια με του Πλούτωνα, πιστεύεται ότι ο Τρίτωνας ήταν σώμα της Ζώνης του Κάιπερ που πιάστηκε από την βαρύτητα του Ποσειδώνα.

Το όνομά του προέρχεται από τον Τρίτωνα ο οποίος κατά την ελληνική μυθολογία ήταν μία θαλάσσια θεότητα και γιος του θεού Ποσειδώνα. Η άλλη σημερινή ονομασία του είναι Ποσειδώνας Ι. Ο Τρίτωνας είναι ένας από τους λίγους δορυφόρους στο Ηλιακό Σύστημα που είναι γνωστό ότι είναι γεωλογικά ενεργοί. Κύριο χαρακτηριστικό της επιφάνειας του Τρίτωνα είναι η παρουσία κρυοηφαιστείων αλλά και θερμοπιδάκων που εκτοξεύουν άζωτο.

Έρευνες έχουν δείξει ότι ο Τρίτωνας μπορεί να συντηρεί ένα υπόγειο ωκεανού νερού σε υγρή μορφή. Κύριο συστατικό αυτού του ωκεανού είναι το νερό ενώ υπάρχουν μεγάλες συγκεντρώσεις αμμωνίας που δρα ως αντιπυκτική ουσία, επιτρέποντας στο νερό να παραμείνει υγρό στους -90 βαθμούς Κελσίου. Είναι ο πιο μακρινός από τον Ήλιο ωκεανός νερού στο Ηλιακό Σύστημα, όμως όχι και το πιο κρύο υγρό περιβάλλον, τίτλο που κατέχουν οι λίμνες υδρογονανθράκων του Τιτάνα.

Ένας ακόη φυσικός δορυφόρος του Ποσειδώνα είναι η Νηρηίδα, η οποία ανακαλύφθηκε στις 1 Μαΐου του 1949 από τον Γκέραρντ Κάιπερ. Το όνομά της προέρχεται από τις Νηρηίδες οι οποίες κατά την ελληνική μυθολογία ήταν θαλάσσιες νύμφες.

Κατά το πέρασμα από τον Ποσειδώνα το 1989, το σκάφος Βόγιατζερ 2 δεν βρέθηκε σε αρκετά κοντινή απόσταση από τη Νηρηίδα με αποτέλεσμα οι φωτογραφίες της που έστειλε πίσω στη Γη να μην αποτυπώνουν τα επιφανειακά χαρακτηριστικά της με ικανοποιητική ευκρίνεια. Κάτι που μπορεί να εξαχθεί από αυτές τις φωτογραφίες είναι το ιδιαίτερα ακανόνιστο σχήμα της Νηρηίδας. Η μεγάλη απόσταση του Ήλιου από τον Ποσειδώνα έχει ως συνέπεια να φτάνει ελάχιστο φως στην Νηρηίδα.

Άλλα φεγγάρια του Ποσειδώνα είναι η Ναϊάδα, η Θάλασσα, η Δέσποινα και ο Πρωτέας.

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι φεγγάρια δεν έχουν μόνο οι πλανήτες. Χαρακτηριστικό είναι ότι έχουν παρατηρηθεί δορυφόροι σε αστεροιδείς αλλά και σε νάνους πλανήτες. Εντυπωσιακό φαινόμενο παρουσιάζουν ο Πλούτωνας με τον δορυφόρο του, τον Χάροντα, αφού αποτελούν διπλό σύστημα. Ο Χάροντας έχει το μισό μέγεθος του Πλούτωνα και δεν περιστρέφεται γύρω του, αλλά περιφέρονται και οι δύο γύρω απ’ το κοινό κέντρο μάζας τους. Για αυτούς τους λόγους, πολλοί αστρονόμοι θεωρούν ότι ο Πλούτωνας και ο Χάροντας αποτελούν έναν διπλό πλανήτη ή ακόμα και ότι ο Χάρων θα έπρεπε να θεωρείται από μόνος του ένας πλανήτης-νάνος.

Σκάναρε και προχώρησε την έρευνα:Έρευνα, Κώστας Καμπάκης

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *