ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΤΙΚΥΘΗΡΩΝ: Ο ΠΡΩΤΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗΣ;

στις

Ήταν το μακρινό 1900 όταν Συμιακοί σφουγγαράδες βουτούσαν στη θάλασσα, όπως κάναν άλλωστε κάθε μέρα σχεδόν για όλη τους τη ζωή.

Σε βάθος 60 μέτρων σε ένα σημείο ανάμεσα στην Κρήτη και τα Κύθηρα, όπου βρίσκεται το μικρό νησί των Αντικυθήρων, ανακάλυψαν ένα ναυάγιο, που στα αμπάρια του έκρυβε θησαυρούς, αγάλματα και αντικείμενα ανεκτίμητης αξίας. Ανάμεσα τους υπήρχε και ένας περίεργος από πλευρά όψης και πολυπλοκότητας μηχανισμός. Τα ευρήματα βρίσκονται σήμερα στο εθνικό μουσείο Αθηνών, αλλά το συγκεκριμένο τέχνεργο έμελλε να μείνει στην ιστορία ως ο πρώτος – ίσως – υπολογιστής που φτιάχτηκε ποτέ!

Ο μηχανισμός είναι σήμερα γνωστός ως “μηχανισμός των Αντικυθήρων”, “Υπολογιστής των Αντικυθήρων” και “Αστρολάβος”. Οι ειδικοί πιστεύουν ότι ήταν ένα αναλογικό υπολογιστικό μηχάνημα και όργανο αστρολογικών παρατηρήσεων και μοιάζει πολύ με ωρολογιακό μηχανισμό.

Στις 17 Μαρτίου του 1902 ο διακεκριμένος μαθηματικός και υπουργός παιδείας Σπυρίδων Στάης μετά από μελέτη του αντικειμένου παρατήρησε ότι το μηχάνημα είχε ενσωματωμένο οδοντωτό τροχό που περιείχε επιγραφές σε αστρονομικούς όρους.

Είναι φτιαγμένο από μπρούτζο και ξύλο και θεωρείται το αρχαιότερο σωζόμενο μηχάνημα με γρανάζια.

Πρόσφατες μελέτες και λειτουργικές ανακατασκευές δείχνουν ότι ο αστρολάβος υπολόγιζε τις κινήσεις των πλανητών, τις φάσεις της Σελήνης όπως και τις εκλείψεις. Με έκπληξη και δέος οι επιστήμονες που ασχολήθηκαν με το τέχνεργο διαπίστωσαν ότι ο μηχανισμός της κίνησης της Σελήνης δίνει τη δυνατότητα μεταβλητής γωνιακής ταχύτητας της Σελήνης (Δεύτερος νόμος του Κέπλερ)

Χρόνια αργότερα ο φυσικός και ιστορικός της επιστήμης, καθηγητής Derek de Solla Price, δημοσίευσε το 1959 ένα άρθρο για τον περίφημο αστρολάβο. Εκείνη την εποχή ο μηχανισμός δεν είχε μελετηθεί πλήρως και ο καθηγητής υποστήριζε ότι πρέπει να είχε δημιουργηθεί στη σχολή του Απολλώνιου στη Ρόδο. Δεν συμφώνησαν όμως οι ειδικοί της εποχής, λέγοντας πως οι αρχαίοι Έλληνες μπορεί να είχαν τη θεωρητικό υπόβαθρο αλλά όχι την απαιτούμενη τεχνολογία για μία τόσο πολύπλοκη και λεπτομερή κατασκευή.

Η μελέτη του συνεχίζεται από Άγγλους και Έλληνες ειδικούς των Πανεπιστημίων του Κάρντιφ, των Αθηνών, της Θεσσαλονίκης, του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης, σε μια διαπανεπιστημιακή ομάδα που συστάθηκε για αυτό το σκοπό. Η σύγχρονη έρευνα υποστηρίζεται από την τελευταία τεχνολογία με τη βοήθεια μεγάλων εταιρειών, με πρωτοποριακά προγράμματα ψηφιακής απεικόνισης και έναν ειδικό τομογράφο, ο οποίος κατασκευάστηκε ειδικά για την έρευνα του μηχανισμού των Αντικυθήρων. Τα αποτελέσματα την έρευνας επιβεβαίωσαν ότι ο μηχανισμός φέρει 30 οδοντωτούς τροχούς οι οποίοι περιστρέφονται γύρω από 10 άξονες. Η λειτουργία του μηχανισμού κατέληγε σε τουλάχιστον 5 καντράν, με έναν ή περισσότερους δείκτες για το καθένα. Με τη βοήθεια του τομογράφου έχουν διαβαστεί αρκετές από τις επιγραφές που υπήρχαν στις πλάκες και στους περιστρεφόμενους δίσκους, οι οποίες εμπεριέχουν αστρονομικούς και μηχανικούς όρους, και έχουν χαρακτηριστεί από τους ειδικούς ως ένα είδος «εγχειριδίου χρήσης» του οργάνου.

Σε εργαστήρια και πανεπιστήμια όλου του κόσμου έγιναν προσπάθειες ανακατασκευής του μηχανισμού χωρίς όμως ιδιαίτερη επιτυχία. Κανένας δεν μπορεί να καταλήξει σε ασφαλή συμπεράσματα για το ποια ήταν η ακριβή του χρήση. Οι επικρατέστερες απόψεις μετά από μελέτες είναι ότι λειτουργούσε ως: Αστρολάβος ή δρομόμετρο, αναφορικό ρολόι ή πλανητάριο ή πλοογνόμωνας κ.α. Καμιά δεν αποκλείεται και καμία δεν είναι απόλυτα βέβαιη.

Στις 15 Σεπτεμβρίου του 2014 έγινε μια αποστολή στο ναυάγιο των Αντικυθήρων για περαιτέρω μελέτη. 38 χρόνια μετά την τελευταία έρευνα του θρυλικού θαλασσοπόρου Ζακ Ιβ Κουστώ στο ίδιο σημείο, οι δύτες ερευνητές ήταν εξοπλισμένοι με την τελευταία λέξη της τεχνολογίας. Είχαν στη διάθεση του μπουκάλες με ανακυκλώσιμο αέρα με αποτέλεσμα να μπορούν να μείνουν στο βυθό περισσότερο. Επίσης είχαν μαζί τους αυτόνομο υποβρύχιο όχημα χαρτογράφησης του βυθού.

Το ναυάγιο ήταν εκεί και όλοι ήλπιζαν καινούρια μυστικά να ήταν κρυμμένα στα αμπάρια του.

Τελικά ανέλκυσαν:

•Ένα χάλκινο συμπαγές δόρυ με σαυρωτήρα, το οποίο προέρχεται από χάλκινο ή και μαρμάρινο άγαλμα.

•Ένα χάλκινο δακτύλιο, προσαρμοσμένο σε χάλκινο καρφί, ο οποίος σώζει στο στέλεχός του συσσωμάτωμα, το οποίο ενδέχεται να περιλαμβάνει ξύλο του ίδιου, του πλοίου όπου ήταν προσηλωμένος.

•Ανελκύστηκε επίσης δειγματοληπτικά μικρό τμήμα φύλλου μόλυβδου, το οποίο προέρχεται από τη μολύβδινη επένδυση των υφάλων του αρχαίου σκάφους.

•Ανελκύστηκε επίσης μολύβδινος τύπος άγκυρας του σκάφους που είχε εντοπιστεί το 2013 και άλλα επιφανειακά ευρήματα, μεταξύ των οποίων ένας δακτύλιος και μία χάλκινη απόληξη στηρίγματος κλίνης, καθώς και μία σχεδόν ακέραια λάγυνος.

Τέλος, μια σύγχρονη έρευνα του Εθνικού πανεπιστημίου του Κίλμες στην Αργεντινή αλλά και μία ανάλογη του πανεπιστημίου Πάτζες στην Ουάσιγκτον έκαναν προσπάθεια χρονολόγησης του μηχανισμού. Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το ημερολόγιο του αστρολάβου ξεκινάει 50 με 100 χρόνια νωρίτερα από ότι πίστευαν μέχρι τότε, δηλαδή περίπου το 200 π.Χ.

Το απόσταγμα όλων των μελετών από το 1900 μέχρι και σήμερα, μας δείχνει ότι δεν έχουμε αποκωδικοποιήσει πλήρως τις λειτουργίες του μηχανισμού. Κρύβει ακόμα μεγαλύτερη μαγεία μέσα του και μυστικά που περιμένουν καρτερικά να ανακαλυφθούν.

Σκάναρε και προχώρησε την έρευνα:

Έρευνα, Κώστας Καμπάκης

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *