ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

στις

«Θύραζε Κήρες,ουκ έτ΄ Ανθεστήρια!»

(Έξω απ΄ την πόρτα μας, Δυνάμεις του Θανάτου, η Φιλοξενία πλέον τελείωσε!)

Από την τελετή Χύτροι των αρχαίων Ελλήνων, κατά τον μήνα Ανθεστηριώνα.

Ο άνθρωπος, στην διαχρονική εξέλιξη της γνωριμίας του με τον κόσμο, βρέθηκε στην ανάγκη προσδιορισμού της έννοιας του χρόνου.

Στην αρχή, του ήταν αρκετό να μετρά τον χρόνο, χρησιμοποιώντας το φυσικό περιοδικό φαινόμενο της ημέρας, της νύκτας και αργότερα του ημερονυκτίου.

Κατόπιν, η ανάγκη καλλιέργειας και συλλογής των διαφόρων καρπών για την επιβίωσή του, τον οδήγησε στην συνειδητοποίηση της εναλλαγής των διαφόρων εποχών, κάθε μία από τις οποίες ευνοούσε την ανάπτυξη και διαφορετικής βλάστησης.

Το φυσικό φαινόμενο της εμφάνισης και της απόκρυψης της σελήνης διαπιστώθηκε ότι είναι περιοδικό φαινόμενο, που διαρκεί συγκεκριμένο αριθμό ημερονυκτίων.

Από το ημερονύκτιο στον μήνα:

Έτσι, μετά τον προσδιορισμό της χρονικής μονάδας τού ημερονυκτίου, ο άνθρωπος οδηγήθηκε στον προσδιορισμό της αμέσως μεγαλύτερης χρονικής μονάδας, που ήτανε η χρονική διάρκεια

από την στιγμή της εμφάνισης μέχρι την αμέσως επομένη επανεμφάνιση της σελήνης. Αυτή η χρονική διάρκεια, αυτή η νέα χρονική μονάδα, ονομάσθηκε από τους Έλληνες μην (=μήνας) ή συνοδικός μην. Άλλως τε η λέξη μήν(= μήνας) σημαίνει σελήνη(= η μήνη).

Από τον μήνα στο έτος

Η συνειδητοποίηση, εξ άλλου, της περιοδικής ανανέωσης των εποχών, σε συνδυασμό με την χρονική μονάδα τού μηνός, οδήγησε στον προσδιορισμό

νέας, μεγαλύτερης χρονικής μονάδας, του έτους.

Οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν, ότι το έτος είναι διάστημα χρόνου, το οποίο ισούται με την χρονική διάρκεια μιας πλήρους περιφοράς της Γης γύρω από τον Ήλιο ( 365 ¼ ημέρες. Αργότερα ο Ίππαρχος προσδιόρισε με μεγαλύτερη ακρίβεια το πλήθος των ημερών τού έτους, προσέγγιση η οποία υπολείπεται της γνωστής σήμερα μόνον κατά ελάχιστα λεπτά!).

Η Μαθηματική βάση του Ελληνικού Ημερολογίου

Οι Έλληνες χώριζαν το έτος σε 12 σεληνιακούς (συνοδικούς)μήνες και , επειδή γνώριζαν, ότι ο κάθε συνοδικός μήνας δεν είχε ακέραιο πλήθος ημερών (29 ½ ημέρες περίπου), έδιναν στους μήνες διάρκεια 30 ημερών (τέλειοι μήνες) και 29 ημερών (κοίλοι μήνες) εναλλάξ (κανένας μήνας δεν είχε 31ή 28 ημέρες όπως σήμερα), και φρόντιζαν ώστε η πρώτη ημέρα εκάστου μηνός να συμπίπτει, κατά το δυνατόν, με την Νέα Σελήνη (Νουμηνία).

Έτσι, όμως, το (σεληνιακό) έτος, δηλαδή οι12 σεληνιακοί μήνες, ισοδυναμούσε με άθροισμα 354 ημερών, δηλαδή ήτανε μικρότερο κατά 11 ¼ ημέρες από την πραγματική διάρκεια τού( ηλιακού) έτους.

Για να καλύψουν αυτήν την διαφορά, προχώρησαν στην εξής διόρθωση: υπολόγισαν, ότι σε κάθε οκτώ(8) σεληνιακά έτη προέκυπτε έλλειμμα ενενήντα(90) ημερών, δηλαδή ένα έλλειμμα τριών(3) μηνών των30 ημερών έκαστος ( 11 ¼ Χ 8= 90). Γι΄ αυτό, στην διάρκεια των οκτώ (σεληνιακών) ετών, παρενέβαλαν τρεις (3) εμβόλιμους μήνες:

– έναν στην διάρκεια του τρίτου έτους,

– δεύτερον στην διάρκεια του πέμπτου έτους

-και τρίτον στην διάρκεια του όγδοου έτους ( πλήρης οκτώ χρόνια, εννεαετηρίς . Γέμινος 8.33).

Ο μήνας αυτός, συνήθως, έμπαινε εμβόλιμος αμέσως μετά τον μήνα Ποσειδαιώνα( περίπου,16 Δεκ.- 15 Ιαν.), και ονομαζότανε: Ποσειδαιών Β΄.

Έτσι, μέσα σε 8 ηλιακά έτη, προέκυπτε εξίσωση τού χρόνου μεταξύ των 8 σεληνιακών ετών και των 8 ηλιακών ετών!

Με αυτόν τον τρόπο οι Αρχαίοι Έλληνες δημιούργησαν το δικό τους ημερολόγιο, το οποίο, επειδή στηριζότανε κατά κύριο λόγο στους σεληνιακούς(συνοδικούς) μήνες και διορθωτικά στο ηλιακό έτος, λέγεται σεληνοηλιακό ημερολόγιο( υπάρχει και το ηλιακό ημερολόγιο, καθώς και το γνησίως σεληνιακό ημερολόγιο).

ΤΟ ΑΤΤΙΚΟ ΣΕΛΗΝΟΗΛΙΑΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

Στην Αρχαία Ελλάδα κάθε Πόλις– Κράτος είχε το δικό της ημερολόγιο, δηλαδή είχε τις δικές της ονομασίες στους 12 μήνες τού έτους, και είχε τις δικές της εκδηλώσεις– εορτές κατά την διάρκεια εκάστου μηνός. Η δομή, όμως, όλων των ημερολογίων στην Ελλάδα ήτανε ίδια. Οι περισσότερες Πόλεις είχαν υιοθετήσει το Αττικό ημερολόγιο, περί τού οποίου θα αναφερθούμε κατωτέρω.

Ο πρώτος μήνας τού έτους άρχιζε το καλοκαίρι, μετά το θερινό Ηλιοστάσιο, και συγκεκριμένα

περίπου την αντίστοιχη σημερινή 16η Ιουλίου, και είχε 30 ημέρες.

Καθώς στην Αρχαία Ελλάδα η έννοια της Εβδομάδος ήτο άγνωστη, χώριζαν τον κάθε μήνα σε τρία δεκαήμερα( ή δύο δεκαήμερα και ένα εννιαήμερο):

1οδεκαήμερο εκάστου μηνός: λεγόταν μην ιστάμενος, ή μην αρχόμενος, ή μην εισιών.

2ο δεκαήμερο εκάστου μηνός: λεγόταν μην μεσών

3ο δεκαήμερο εκάστου μηνός: λεγόταν μην φθίνων, ή μην απιών..

Η εκφώνηση των ημερών του μηνός εγένετο ως εξής: “ εβδόμη αρχομένου » (= 7η του συγκεκριμένου μηνός), «δωδεκάτη μεσούντος »( = 12ητού μηνός), « 23η φθίνοντος» (= 23η του μηνός). Κάποιες φορές, οι ημέρες του3ουδεκαημέρου

εκφωνούντο οπισθοβατικώς(ανάποδα): “ δεκάτη απιόντος» (=10η από του τέλους του μηνός, δηλαδή 20ή του μηνός). Η ημέρα, δηλαδή το ημερονύκτιο, αρχίζει και τελειώνει με την δύση του Ηλίου. Το επίσημο πολιτικό και θρησκευτικό Αττικό ημερολόγιο είχε τους παρακάτω 12 μήνες (για σωστή ανάγνωση όλοι οι μήνες τονίζονται στην λήγουσα και είναι αρσενικού γένους).

1ος: ΕΚΑΤΟΜΒΑΙΩΝ (διάστημα περίπου 16 Ιουλίου- 15 Αυγούστου, Ημέρες 30) .

Ο 1ος μήνας του πολιτικού και θρησκευτικού έτους στην Αττική. Η ονομασία του μηνός αυτού προέρχεται από την Εκατόμβη, η οποία σημαίνει την θυσία 100 βοδιών ή κάθε δημόσια θυσία ισάξια μ’ αυτήν.

Στην Ακρόπολη, μπροστά στον παλαιό ναό της Αθηνάς (προστάτιδας της Πόλης), κατά την εορτή των Παναθηναίων, θυσίαζαν όσες αγελάδες χρειάζονταν για να σιτιστούν όλοι οι κάτοικοι της Πόλεως. Τα Παναθήναια ήσαν μια μεγάλη εορτή, που πραγματοποιείτο προς τιμήν της Θεάς Αθηνάς, στο τέλος τού μηνός και κάθε 4 έτη. Παλαιότερα, ο μήνας αυτός ονομάζετο Κρονίων, από το όνομα τού θεού Κρόνου. Τότε, εόρταζαν τα Κρόνια, εορτή προς τιμήν τού Κρόνου, Πατέρα των θεών. Η εορτή αυτή έβρισκε μαζί κυρίους και δούλους σε ένα ξεφάντωμα χαράς και συμποσίων. Άλλη εορτή κατά τον μήνα Εκατομβαιώνα ήσαν τα Συνοίκια, στις ”16 μεσούντος μηνός”.

2ος : ΜΕΤΑΓΕΙΤΝΙΩΝ (διάστημα περίπου 16 Αυγούστου-15 Σεπτεμβρίου ,Ημέρες 29).

Κατά τον Πλούταρχο, ο μήνας αυτός ονομάσθηκε έτσι, επειδή κατά το διάστημα αυτό οι άνθρωποι μετοικούσαν, άλλαζαν δηλαδή κατοικία, άρα και γείτονες.

Κατ’ αυτόν τον μήνα πραγματοποιείτο μια μικρή σχετικά εορτή, τα μεταγείτνια, με γυμνικούς αθλητικούς αγώνες. Ο μήνας αυτός σήμαινε και το τέλος τού υποχρεωτικού στρατιωτικού έτους.

Στο Κράτος της Ήλιδος ο μήνας αυτός( 2ος τού έτους) ονομάζετο Απολλώνιος.

3ος : ΒΟΗΔΡΟΜΙΩΝ( διάστημα περίπου: 16 Σεπτεμβρίου – 15 Οκτωβρίου, Ημέρες 30).

Η λέξη βοηδρόμος σημαίνει τον σπεύδοντα προς βοήθεια (βοή+ δρόμος). Στις 6 και 7 του μηνός (“6 και 7 αρχομένου“) ετελούντο τα Βοηδρόμια, εορτή εις ανάμνηση της βοήθειας του θεού Απόλλωνος προς τον Θησέα, στον πόλεμο που έκαμε κατά των Αμαζόνων. Μετά από λίγες ημέρες ετελούντο τα πολύ γνωστά Μεγάλα Ελευσίνια Μυστήρια (15-23 του μηνός), προς τιμήν της Δήμητρας, θεάς της Γεωργίας.

Στο Κράτος της Ήλιδος ο μήνας αυτός ονομάζετο Παρθένιος.

4ος : ΠΥΑΝΕΨΙΩΝ (διάστημα περίπου : 16 Οκτωβρίου – 15 Νοεμβρίου, Ημέρες 29).

Ο τέταρτος μήνας τού Αττικού Ημερολογίου. Η λέξη Πυανεψιών είναι σύνθετη (πύανος = κουκί, έψω=βράζω), προήλθε δε από ένα έδεσμα (φαγητό), που συνηθιζόταν κατά την περίοδον αυτήν και αποτελείτο από βρασμένους κυάμους (κουκιά) ή, σύμφωνα με άλλην εκδοχή, από αποφλοιωμένη κριθή και όσπρια.

Ο μήνας Πυανεψιών είχε τις περισσότερες εορτές:

α) Τα Πυανέψια, στις 7 του μηνός, προς τιμήν τού Απόλλωνος, για την προστασία των σπαρτών. Στην εορτή αυτήν πραγματοποιούντο αρκετές τελετές με αρχαία προέλευση: πρόσφεραν στον θεό ένα πιάτο με κουκιά (πυάνους) και πολλά άλλα χόρτα, αναμεμιγμένα με αλεύρι και στάρι.

β)Τα Οσχοφόρια (Όσχος= νέον κλήμα αμπέλου), προς τιμήν του θεού Διονύσου. Έφηβοι σε χορό, που οδηγούσαν δύο εξ αυτών αμφιθαλείς (που είχαν, δηλαδή, στην ζωή και τους δύο γονείς τους), έφερναν κλαδιά από αμπέλι, φορτωμένα με σταφύλια. Ακολουθούσαν χοροί και αγώνες δρόμου μεταξύ των εφήβων.

γ) Τα Θεσμοφόρια , (στις 11, 12, και13 τού μηνός), εορτή προς τιμήν της Δήμητρας, θεάς της Γεωργίας, που φροντίζει για την γονιμότητα των σπαρτών και των γυναικών.

Η λέξη Θεσμοφόρος (θεσμός+φέρω) σημαίνει αυτόν, που φέρει (ορίζει) θεσμούς και νομοθεσίες (στην Ήλιδα, οι φύλακες των νόμων, οι εποπτεύοντες την τήρηση των νόμων, ονομάζοντο θεσμοφόροι). Τα Θεσμοφόρια ήσαν εορτή μόνον των παντρεμένων γυναικών (απαγορευόταν η συμμετοχή στους άνδρες, στις ανύπανδρες γυναίκες και στις Εταίρες). Οι γυναίκες ετοιμάζονταν για την συμμετοχή τους στην εορτή, απέχοντας για μερικές ημέρες από κάθε σεξουαλική σχέση. Κατά τις ημέρες της εορτής γυναικοκρατείτο η δραστηριότητα και λειτουργία της Αττικής Κοινωνίας. Εμπνευσμένη από την εορτή αυτήν είναι η γνωστή Κωμωδία του Αριστοφάνη “Θεσμοφοριάζουσες”, όπου με σκωπτικό τρόπο εξιστορούνται τα δρώμενα στην αρχαία Αθήνα.

δ) Τα Απατούρια ( πιθανώς εκ του: α πάτωρ= ορφανός), πολιτική εορτή των φατριών (οικογενειακών δένδρων), διαρκείας τριών ημερών, κατά την οποίαν οι Αθηναίοι πολίτες έκαναν θυσίες και συμπόσια κατά τις δύο πρώτες ημέρες, ενώ κατά την τρίτη και τελευταία ημέρα (που ελέγετο Κουρεώτις) οι αρχηγοί των οικογενειών παρουσίαζαν στα υπόλοιπα μέλη της φατρίας τα νόμιμα παιδιά τους, που γεννήθηκαν στο έτος αυτό, για να τα γράψουν εν συνεχεία στους καταλόγους των πολιτών.

ε) Τα Χαλκεία , εορτή προς τιμήν της Αθηνάς (Εργάνης), προστάτιδας των Τεχνιτών, και του θεού Ήφαιστου, προστάτη των σιδηρουργών. Η εορτή εγένετο την τελευταία ημέρα του μηνός (29η). Στο Κράτος της Ήλιδος ο μήνας αυτός ελέγετο Αλφαίος ( η Άλφη = η παραγωγή).

5ος : ΜΑΙΜΑΚΤΗΡΙΩΝ (Ο 5ος μήνας, διάστημα: περίπου 16 Νοεμβρίου-15 Δεκεμβρίου, Ημέρες 30).

Την περίοδο αυτήν εορτάζετο ο «Ζεύς Μαιμάκτης». Η λέξη Μαιμάκτης προέρχεται ίσως από το ρήμα «μαιμάσσω», που σημαίνει: επιθυμώ πολύ (με πάθος) κάτι ή κάποιον, δηλαδή ποθώ. Ίσως η λέξη σχετίζεται με τον πολυγαμικό χαρακτήρα του Διός! Στο Κράτος της Ήλιδος ο μήνας αυτός ελέγετο Αθαναίος (α+θάνατος).

6ος : ΠΟΣΕΙΔΑΙΩΝ (Ο 6ος μήνας, διάστημα περίπου: 16Δεκεμβρίου -15 Ιανουαρίου, Ημέρες 29).

Η ετυμολογία της λέξης είναι αμφιλεγόμενη. Μία ερμηνεία είναι, ότι προέρχεται από το όνομα του Θεού Ποσειδώνος, ενώ κατ’ άλλους έχει την ίδια ρίζα με το επίθετο πόσιμος (δηλαδή, αυτό που μπορεί να πιει κάποιος, δηλαδή τον οίνο, το κρασί). Κατά τον μήνα αυτόν πραγματοποιούντο οι εξής εορτές:

α) Τα Αλώα (: η άλως= το αλώνι ή το καλλιεργημένο χωράφι). Εορτή προς τιμήν της Δήμητρας, για να προστατεύσει την βλάστηση(όπως τα Θεσμοφόρια, για την προστασία της σποράς). Προσφέρονταν θυσίες στην θεά Δήμητρα και στην κόρη της, Περσεφόνη. Δεν επετρέπετο, οι άνδρες να λάβουν μέρος στα Αλώα( εκτός από μερικούς άρχοντες, που επέβλεπαν τις τελετές). Ελεύθερη ήτο όμως η συμμετοχή για τις Εταίρες (η συμμετοχή των οποίων απηγορεύετο στα Θεσμοφόρια).

β) Τα κατ’ αγρούς Διονύσια (ή Μικρά Διονύσια), σε διάκριση από τα κατ’ Άστυ (ή εν Άστει) Διονύσια, εορτή προς τιμήν του θεού Διονύσου. Μια αγροτική πομπή μετέφερε ένα κάνιστρο( κανηφόροι) και πίσω της ακολουθούσε μια άλλη πομπή μεταφέροντας έναν φαλλό. Ακολουθούσαν λαϊκές διασκεδάσεις, χοροί, τραγούδια, πειράγματα κλπ.

Από την αρχή του 5ου αι. οι πλούσιοι Δήμοι, παράλληλα με αυτές τις εκδηλώσεις, διοργάνωναν και δραματικές παραστάσεις. Στο Κράτος της Ήλιδος ο μήνας αυτός ελέγετο Θυΐος (θυΐω =μαίνομαι, διατελώ υπό έμπνευση).

7ος : ΓΑΜΗΛΙΩΝ (7ος μήνας, περίπου 16 Ιανουαρίου–15 Φεβρουαρίου, Ημέρες 30).

Ο μήνας, κατά τον οποίον ετελούντο συνήθως οιγάμοι. Κατ’ αυτόν ετελούντο οι εξής εορτές:

α) Τα Γαμήλια (ή Θεογάμια), εορτή αφιερωμένη στις θεότητες, που προστάτευαν τον γάμο: Δία, Ήρα, Αφροδίτη, Αρτέμιδα, Πειθώ.

β) Τα Λήναια, εορτή της οποίας το όνομα οφείλετο σε τοπωνύμιο περιοχής της Αθήνας, με το όνομα “Λήναιον“, και αφιερωμένη στον Βάκχο (Διόνυσο). Κατά την εορτή αυτή ετελείτο μια οργιαστική εκδήλωση των Ληνών (γυναικών, που τις καταλαμβάνει βακχικό «ντελίριο»!). Αυτές οι γυναίκες εχόρευαν, αναμαλλιασμένες και σε έκδηλη έκσταση, διάφορους χορούς στην ιερή θέση Λήναιον (Ληναί= άλλο όνομα των Μαινάδων).

Ακόμη επραγματοποιούντο δραματικές και λυρικές θεατρικές παραστάσεις, μια και ο Βάκχος ήτο ο θεός του Διθυράμβου. Στα Λήναια είχε παρουσιάσει ο Αριστοφάνης τα γνωστά σ΄ εμάς έργα του: Αχαρνείς, Ιππείς, Σφήκες.

Στο Κράτος της Ήλιδος, ο μήνας αυτός ονομάζετο: Διόσθυος (Διός+θύω-θυσιάζω).

8ος : ΑΝΘΕΣΤΗΡΙΩΝ (διάστημα περίπου: 16 Φεβρουαρίου–15 Μαρτίου, Ημέρες 29).

Το όνομα Ανθεστηριών, ετυμολογικώς, προέρχεται από το ρήμα «ανθεστιώ», που σημαίνει «ανταποδίδω φιλοξενία», και όχι από την λέξη άνθος, όπως πολλοί πιστεύουν. Κατά τον μήνα αυτόν ετελούντο οι εξής εορτές:

α) Τα Ανθεστήρια, τριήμερη εορτή (11, 12,και 13τού μηνός) προς τιμήν του Βάκχου. Την πρώτη ημέρα, που ελέγετο Πιθοιγία, άνοιγαν τους πίθους, όπου εφύλασσαν τον οίνο. Την δεύτερη ημέρα (Χόες) εγένοντο διαγωνισμοί ανάμεσα σε πότες οίνου. Η τρίτη ημέρα της εορτης, που είχε την ονομασία χύτροι, ήτο αφιερωμένη στους νεκρούς και στους ετοιμοθάνατους. Επίστευαν ότι, με το τέλος των Ανθεστηρίων, έφευγαν μαζί και τα κακά πνεύματα, και γι’ αυτό φώναζαν: «θύραζε Κήρες, ουκ έτ’Ανθεστήρια» (= έξω από την θύρα φύγετε, Κήρες–Δυνάμεις του θανάτου-. τα Ανθεστήρια– δηλαδή η φιλοξενία-τελείωσαν!).

β) Τα Χλοία, εορτή της Δήμητρας,

γ) Τα Διάσια, η πιο μεγάλη από τις Αθηναϊκές εορτές προς τιμήν του Διός.

9ος : ΕΛΑΦΗΒΟΛΙΩΝ (Ο ένατος μήνας , διάστημα περίπου 16 Μαρτίου–15 Απριλίου, Ημέρες 30).

Ετυμολογικώς η ονομασία Ελαφηβολιών προέρχεται από το ουσιαστικό Ελαφηβόλια (έλαφος+βάλλω), εορτή προς τιμήν της θεάς Αρτέμιδος (προστάτιδος του κυνηγίου).

Τα Ελαφηβόλια, άλλη ονομασία για τα Μεγάλα Διονύσια(ή αλλιώς: τα εν Άστειή κατ΄ Άστυ Διονύσια, προς διάκριση από τα« κατ΄αγρούς Διονύσια») ήσαν η δεύτερη θεατρική περίοδος, μετά τα Λήναια, και προσήλκυαν πολλούς ξένους. Διαρκούσαν πέντε ημέρες, στην διάρκεια των οποίων επαρουσιάζοντο στην Αθήνα διάφορα θεατρικά έργα σε διαγωνισμό. Στις 9 του μηνός επαρουσίαζαν τους διθυράμβους, στις 10 του μηνός τις Κωμωδίες, και, από τις 11 μέχρι τις 13 του μηνός, τις τριλογίες. Μόνον κατά τον μήνα αυτόν επέτρεπε η θεά Άρτεμις το κυνήγι του ελαφιού. Στο Κράτος της Ήλιδος ο μήνας αυτός ονομάζετο Ελάφιος.

10ος:ΜΟΥΝΥΧΙΩΝ (Ο 10ος μήνας τού Αττικού Ημερολογίου, 16 Απριλίου–15 Μαΐου,Ημέρες 29).

Η ονομασία Μουνυχιών προέρχεται από την Μουνυχία, το όνομα δηλαδή του λιμανιού μεταξύ Πειραιώς και Φαλήρου (ο κόλπος της Μουνυχίας, το λιμάνι της Μουνυχίας, το επιλεγόμενο επί Τουρκοκρατίας και«Τουρκολίμανο»). Κατά τον μήνα αυτόν ετελείτο εορτή προς τιμήν της θεάς Αρτέμιδος, ναός της οποίας υπήρχε στην Μουνυχία, όπου και ελατρεύετο.

11ος:ΘΑΡΓΗΛΙΩΝ (Ο 11ος μήνας του έτους. Διάστημα: περίπου 16 Μαΐου–15 Ιουνίου, Ημέρες 30).

Κατά τον μήνα αυτόν επραγματοποιείτο ο θερισμός. Στις αρχές του μηνός εγένοντο εκδηλώσεις- εορτές, τα Θαργήλια, προς τιμήν του Απόλλωνος, αδελφού της Αρτέμιδος. Την πρώτη ημέρα των εορτων (6η αρχομένου μηνός) η πόλη καθαριζόταν με την τελετή Φαρμακοί. Κατ’αυτήν δύο άνθρωποι,τρέχοντες, διέσχιζαν τους δρόμους της πόλεως, ενώ οι περαστικοί τους κυνηγούσαν και τους κτυπούσαν μεσκιλλοκρέμμυδα (σκίλλα) και με κλαδιά συκιάς για να τους διώξουν από την πόλη, δείγμα της επιθυμίας τους να απομακρύνουν μαζί μ΄αυτούς ταμιάσματα που είχαν εισχωρήσει στην πόλη. Την δεύτερη ημέρα των εορτων (στις 7 του μηνός) πρόσφεραν στον Απόλλωνα τον «Θάργηλον άρτον», δηλαδή άρτο από τα πρώτα στάχυα, που έκοβαν πριν από τον θερισμό, ο οποίος θα ακολουθούσε σε λίγες ημέρες. Στις 25 του μηνός γιόρταζαν τα ιερά πλυντήρια, τελετή κατά την οποίαν μετέφεραν το ξύλινο άγαλμα (ξόανον) της Αθηνάς μαζί με το πέπλο του χρυσελεφάντινου αγάλματος στο Φάληρο, τα έριχναν στην θάλασσα για να πλυθούν και να καθαρθούν, πρόσφεραν δε στην θεά γλυκά από σύκα. Οι εορτές, δηλαδή, κατά τον μήνα Θαργηλιώνα, αποσκοπούσαν στον εν γένει εξαγνισμό της πόλης, πρό της συγκομιδής των καρπών.

12ος :ΣΚΙΡΟΦΟΡΙΩΝ (Ο τελευταίος μήνας του Αττικού Ημερολογίου, 16 Ιουνίου–15 Ιουλίου, Ημέρες 29).

Οι κύριες εορτές κατά τον μήνα αυτόν ήσαν:

α) Τα Σκιροφόρια: εορτή προς τιμήν της Αθηνάς. Το λευκό υφαντό πέπλο της θεάς Αθηνάς το ονόμαζαν σκίρον. Το σκίρον, το οποίο είχαν πλύνει κατά τον προηγούμενο μήνα, το μετέφεραν τεντωμένο πάνω από το κεφάλι τους οι Ιέρειες της Αθηνάς (Αρρηφόροι) και το πήγαιναν στην περιοχή «Σκίρον» (Κακιά σκάλα, Σκιρωνίδες πέτρες), από όπου εν συνεχεία το επέστρεφαν στην Ακρόπολη.

β) Τα Διπόλια ή Διπόλεια (=Διΐ +πόλις), εορτή προς τιμήν του Διός με ιππικές επιδείξεις.

γ) Τα Βουφόνια, η τελευταία εορτή του έτους, αφιερωμένη στον Δία, Πατέρα των θεών και των ανθρώπων. Κατά την εορτή αυτήν εθυσίαζαν βόδια στον Δία (Βουφόνος=βούς+φόνος).

Η χρονολόγηση των ιστορικών γεγονότων στην αρχαία Ελλάδα και οι Ολυμπιάδες

Η χρονολόγηση των ιστορικών γεγονότων, αρχικά, δεν ήτο ενιαία στην αρχαία Ελλάδα. Κάθε πόλις-κράτος είχε τον δικό της τρόπο να τοποθετεί χρονικά ένα σημαντικό ιστορικό γεγονός. Για τον σκοπό αυτόν, πολλές φορές έχουν χρησιμοποιηθή και σημαντικά αστρονομικά γεγονότα, όπως οι εκλείψεις τού Ηλίου.

Στην Αρχαία Αθήνα, αρχικώς, χρονολογούσαν με ενιαίο τρόπο τα ιστορικά γεγονότα επί τη βάσει του Καταλόγου των Επωνύμων Αρχόντων. Έτσι, επί παραδείγματι, αναφέρεται, ότι ο Πεισίστρατος έγινε Τύραννος των Αθηνών επί Άρχοντος Κωμέου. Τούτη η αναφορά, με την βοήθεια και άλλων πληροφοριών, οδηγεί στο συμπέρασμα, ότι αυτό το σημαντικό ιστορικό γεγονός έλαβε χώραν στην Αθήνα το έτος 560 π.Χ., κατά την χριστιανική χρονολόγηση. Στην αρχαία Σπάρτη, χρονολογούσαν επί τη βάσει του καταλόγου των πρώτων Εφόρων. Οι Ρωμαίοι χρονολογούσαν από το έτος κτίσεως της Ρώμης( έτος 753 π.Χ.).

Γίνεται, λοιπόν, φανερό, ότι ο διαφορετικός τρόπος χρονολόγησης των ιστορικών γεγονότων στα διάφορα μέρη της αρχαίας Ελλάδος εδημιουργούσε και προβλήματα συνεννόησης μεταξύ των ανθρώπων.

Αργότερα, ένα σημαντικό ιστορικό γεγονός, το οποίο απεδέχθησαν όλοι οι Έλληνες στην αρχαία Ελλάδα ως χρονικό σημείο αναφοράς για την χρονολόγηση των ιστορικών γεγονότων, ήτο η πρώτη γραπτή χρονική αναφορά για την πραγματοποίηση των Ολυμπιακών Αγώνων στην Ολυμπία με την ευθύνη του Κράτους της Ήλιδος.

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες, που ετελούντο στην Ολυμπία προς τιμήν του Διός, πατέρα των θεών, άρχισαν, σύμφωνα με την ελληνική Μυθολογία, πολύ πριν από τον 8ο αιώνα π.Χ., και ιδρυτής τους στην Μυθολογία αναφέρεται ο Ηρακλής. Αλλά η πρώτη γραπτή καταχώρηση Ολυμπιακών Αγώνων έγινε για τους Αγώνες του έτους 776 π.Χ. Η καταγραφή έγινε τον 5ο αιώνα π.Χ., από τον Σοφιστή, Ιππία τον Ηλείο, ο οποίος πρώτος συνέταξε κατάλογο των νικητων στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Εκεί καταγράφεται ως πρώτος Ολυμπιονίκης ο Ηλείος δρομέας Κόροιβος. Οι Αγώνες τότε περιελάμβαναν ένα μόνον Αγώνισμα: τον δρόμο ενός σταδίου ( 192,28 μέτρα).

Ο νικητης στο αγώνισμα αυτό έδινε και το όνομά του στους συγκεκριμένους Ολυμπιακούς Αγώνες. Αργότερα, μετά από 52 χρόνια, προσετέθησαν και άλλα αγωνίσματα.

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες, επραγματοποιούντο κάθε 4 έτη, και για την ακρίβεια κάθε 49 ή 50 μήνες εναλλάξ, δεδομένου ότι, όπως είπαμε παραπάνω, μία πλήρης οκτωχρονιά (εννεαετηρίς) είχε 99 μήνες (8Χ12 =96 μήνες και 3 εμβόλιμους μήνες=99 μήνες=49+50).

Ο μήνας του Κράτους της Ήλιδος, κατά τον οποίον ετελούντο οι Ολυμπιακοί Αγώνες, ήτο την μία φορά ο Απολλώνιος, και την επόμενη φορά ο μήνας Παρθένιος. Με άλλα λόγια, οι Αγώνες ετελούντο το Καλοκαίρι προς το Φθινόπωρο (Αύγουστος–Σεπτέμβριος): “ γίνεται δε ο αγών ποτέ μεν δια μθ΄ μηνών, ποτέ δε δια ν΄, όθεν και ποτέ μεν τώ Απολλωνίω μηνί, ποτέ δε τώ Παρθενίω επιτελείται» («Πραγματοποιούνται,λοιπόν,οι Ολυμπιακοί Αγώνες, την μία φορά μεν μετά από 49 μήνες, την άλλη δέ μετά από 50 μήνες, και γι’ αυτό την μία φορά τελούνται κατά μήνα Απολλώνιον, την άλλη φορά δέ κατά μήνα Παρθένιον», Σχολιαστης Πινδάρου, Ολυμπ. 5.35).

Όταν έφθανε η εποχή των Ολυμπιακών Αγώνων, οι Ηλείοι εκήρυσσαν την Ιερή Εκεχειρία (παύση των πολέμων και των εχθροπραξιών), στέλνοντας πρέσβεις με αυτό το μήνυμα σε όλες τις πόλεις-κράτη της Ελλάδας (Παυσανίας 5.20.1, όπου υπάρχει και το κείμενο της Ιερής Εκεχειρίας επάνω στον Δίσκο τού Ιφίτου, Παυσανίας 5.4.5 – 6, Πλουτ. Λυκ.1.1 και 23.2 , Θουκ. 5.49).

Στους Αγώνες μπορούσαν να πάρουν μέρος μόνον γνήσιοι Έλληνες και ελεύθεροι πολίτες, δηλαδή, όπως μας πληροφορεί ο Ιστοριογράφος Ηρόδοτος, δεν μπορούσαν να πάρουν μέρος βάρβαροι (δηλ. μη Έλληνες): «ού βαρβάρων αγωνιστέων είναι τον αγώνα αλλά Ελλήνων» (Ηρόδ.5.22).

Από τα μέσα του 5ου π.Χ. αιώνος στους Ολυμπιακούς Αγώνες παρουσίαζαν έργα τους μεγάλοι συγγραφείς, καλλιτέχνες, ποιητές, ρήτορες, όπως ο Ηρόδοτος, ο Λυσίας, ο Ιππίας ο Ηλείος, ο Γοργίας, κ.ά.

Έτσι, οι Ολυμπιακοί Αγώνες είχαν αποκτηςει πλέον πανελλήνια απήχηση και αίγλη. Και, ως πανελλήνιο σημαντικό και περιοδικό (ανά τέσσαρα έτη) ιστορικό γεγονός, μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την χρονολόγηση άλλων γεγονότων. Το χρονικό διάστημα των τεσσάρων ετων, που ακολουθούσε από την πραγματοποίηση των Ολυμπιακών Αγώνων μέχρι και την επόμενη διοργάνωση ονομαζότανε: Ολυμπιάς.

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 776 π.Χ., απετέλεσαν, λοιπόν, την χρονική αφετηρία επί τη βάσει της οποίας οι Ηλείοι και αργότερα όλοι οι Έλληνες χρονολογούσαν πλέον τα επόμενα ιστορικά γεγονότα. Η τετραετία από τους Αγώνες τού 776 μέχρι την παραμονή της πραγματοποιήσεως των επομένων (δεύτερων στην σειρά) Ολυμπιακών Αγώνων ονομάσθηκε 1η Ολυμιάς.

Η 2η Ολυμπιάς αναφέρεται στο χρονικό διάστημα από τους δεύτερους Ολυμπιακούς Αγώνες του έτους 772 π.Χ. (κατά την χριστιανική χρονολόγηση), μέχρι την πραγματοποίηση των τρίτων στην σειρά Ολυμπιακών Αγώνων τού 768 κ.ο.κ. Έτσι, αρίθμιζαν όλες τις Ολυμπιάδες: 1η Ολυμπιάς, 2η, 3η, 4η,5η Ολυμπιάς κλπ.

Για τον προσδιορισμό μάλιστα των ενδιαμέσων ετών μεταξύ δύο Ολυμπιάδων, χρησιμοποιείται η έκφραση, όπως: «Το 2ο έτος της πρώτης Ολυμπιάδος», που σημαίνει το έτος 775, καθ’ ότι το πρώτο έτος της πρώτης Ολυμπιάδος είναι το έτος πραγματοποίησης των πρώτων Ολυμπιακών Αγώνων τού 776.

Επίσης: το 2ο έτος της 2ης Ολυμπιάδος σημαίνει: έχει περάσει μία πλήρης Ολυμπιάς (η 1η = 4 έτη) και δύο ακόμη έτη από τους 2ους Ολυμπιακούς Αγώνες, άρα 6 έτη από την έναρξη της 1ης Ολυμπιάδος. Συνεπώς, το 2ο έτος της 2ης Ολυμπιάδος= 777-6=771. Αλλιώς: οι δεύτεροι Ολυμπιακοί Αγώνες έγιναν το 772 ( 776-4=772). Πρώτο έτος της 2ης Ολυμπιάδος είναι το 772, άρα το 2ο έτος της 2ης Ολυμπιάδος είναι το 771(772-1=771).

Πολλά σημαντικά ιστορικά γεγονότα στην αρχαία Ελλάδα μας παραδίδονται με χρονολόγηση επί τη βάσει της αρίθμησης των Ολυμπιάδων. Έτσι, αρχαίοι Έλληνες Ιστορικοί, όπως ο Ερατοσθένης, ο Απολλόδωρος, ο Διόδωρος κλπ, στηριζόμενοι στην χρονολόγηση επί τη βάσει των Ολυμπιάδων, μας παρέδωσαν πραγματικές και αξιόπιστες χρονολογικές μελέτες ιστορικών γεγονότων της αρχαίας Ελλάδος. Αναφέρουμε ενδεικτικώς δύο παραδείγματα από την Αρχαία Ελληνική Γραμματεία:

1) Παραδίδεται στις αρχαίες γραπτές πηγές, ότι η Ναυμαχία της Σαλαμίνος συνέβη κατά το πρώτον έτος της 75ης Ολυμπιάδος (Ολυμπιάς75,1). Για να υπολογίσουμε το έτος πραγματοποιήσεως της ιστορικής αυτής ναυμαχίας, κατά την χριστιανική χρονολόγηση (προ Χριστού, μετά Χριστόν), προβαίνουμε στους εξής υπολογισμούς:

α) Όταν συνέβη η ναυμαχία, είχαν παρέλθει 74 πλήρεις Ολυμπιάδες και ένα ακόμη έτος από την 75η Ολυμπιάδα.

β) υπολογίζουμε το πλήθος των ετών, που περιλαμβάνουν οι 74 Ολυμπιάδες και προσθέτουμε το ένα ακόμη έτος: 74Χ4+1=297 έτη.

γ) Το 297 το αφαιρούμε από το 777 (αφού, όπως έχουμε σημειώσει, το πρώτο έτος της 1ης Ολυμπιάδος είναι το 776). Είναι, λοιπόν, 777-297=480 π.Χ., κατά την χριστιανική χρονολόγηση. Δηλαδή, η ναυμαχία της Σαλαμίνος έλαβε χώραν το έτος 480 π.Χ., κατά την χριστιανική χρονολόγηση.

2) παραδίδεται από τον Έλληνα Ιστορικό, Ηρόδοτο, ότι η Μάχη του Μαραθώνος μεταξύ Ελλήνων και Περσών έλαβε χώραν κατά το 3ο έτος της 72ης Ολυμπιάδος (Ολυμπιάς72 ,3). Με όμοιους, όπως ανωτέρω, υπολογισμούς, προκύπτει ότι το κοσμοϊστορικό αυτό γεγονός συνέβη κατά το έτος: 490 π.Χ. κατά την χριστιανική χρονολόγηση (71Χ4+3=287, 777-287=490).

Εάν σήμερα συνεχίζαμε να χρονολογούμε επί τη βάσει των Ολυμπιάδων, με 1η την Ολυμπιάδα του Κοροίβου (776 π.Χ.), το έτος που διανύουμε (2006 μ.Χ. κατά την χριστιανική χρονολόγηση) θα το αριθμούσαμε ως το 2ο έτος της 696ης Ολυμπιάδος, ή 2.782 μ.Ο. (μετά την πρώτην Ολυμπιάδα).

Βέβαια, οι Ολυμπιακοί Αγώνες στον Ιερό τόπο της Ολυμπίας εκράτησαν, όπως γνωρίζουμε, επί 1.169 συνεχή έτη (από το 776 π.Χ. μέχρι το 393 μ.Χ. , σύνολο 293 ΟΛΥΜΠΙΑΔΕΣ), και δεν κατέρρευσαν από μόνοι τους. Τους κατήργησε το 393 μ.Χ. «με φωτιά και τσεκούρι» ο Ισπανός Flavius Theodosius ή Θεοδόσιος Α’, Αυτοκράτορας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ο επονομασθείς «Μέγας»(!) , ένα έτος ακριβώς πριν πεθάνει, δρομολογώντας έτσι το «πολιτιστικό έργο» της«νέας Τάξης πραγμάτων», που επιβλήθηκε με την νέα θρησκεία, και το οποίο υλοποιήθηκε με απίστευτες καταστροφές στην Ελλάδα, με εξανδραποδισμούς, βασανιστήρια, εκτελέσεις και δολοφονίες χιλιάδων ελλήνων που πίστευαν στην αρχαία ελληνική θρησκεία, με την καταστροφή της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, και γενικά με τον βανδαλισμό, και την μετατροπή σε ερείπια αμέτρητων «ειδωλολατρικών» ναών, έργων τέχνης και άλλων μνημείων στην Ελλάδα!

Χρόνια μετά την κατάκτηση της Ελλάδος από τους Ρωμαίους, επιβλήθηκε στην Ελλάδα η χρονολόγηση από κτίσεως Ρώμης (753 π.Χ.), η οποία συνυπήρχε με την χρονολόγηση επί τη βάσει των Ολυμπιάδων (776 π.Χ.) και με την χρονολόγηση «από Διοκλητιανού»( 284μ.Χ.).

Η χρονολόγηση από την γέννηση του Χριστού επεβλήθη τον 6ο αιώνα μ.Χ., και την εισηγήθηκε ο Σκύθης μοναχός στην Ρώμη, Διονύσιος ο Μικρός, το 532 μ.Χ.

Σκάναρε και προχώρησε την έρευνα:Έρευνα, Βασίλης Δεληβέρης

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *